حالتى است كه انسان جنب نباشد ، امّا در صورت جنابت فقط غسل كفايت مىكند ، و در ادامه مىفرمايد : اگر مريض بوديد و استعمال آب برايتان ضرر داشت و يا در سفر بوديد كه دسترسى به آب نداشتيد بايد تيمّم كنيد ، يعنى اگر به حدث اصغر ( نجاست و رفتن براى تخلّى ) و يا حدث اكبر ( مثل جنابت ) محدث بشويد بايد وضو يا غسل يا تيمم كنيد ، پس دو شقّ آخرى يعنى مسأله غائط و تماس با زنان در مقابل دو شقّ اوّل نيستند ، بلكه دو شقّ دوّم تقسيم مىشوند ، يعنى مسافر و بيمار دو حالت دارند ، يا محدث به حدث اصغرند و يا حدث اكبر .
به هر حال در همه موارد ، اگر آب يافت نشود حكم ، تيمم است و ( تيمم ) به معناى ( قصد ) مىباشد و ( صعيد ) به معناى وجه و روى زمين است كه خاك پاكيزه و طاهر باشد و چنين خاكى مانند آب طاهر كننده است و تيمّم در واقع همان وضو است ، با اين تفاوت كه در وضو مسح سر و پاها واجب است ، امّا در تيمم مسح سر و پا نيست ، همچنين شستن صورت و دستها كه در وضو بود در تيمم از باب تخفيف ساقط شده و به مسح آنها اكتفا شده است ، آن هم مسح بعضى از آنها ، يعنى صورت از پيشانى تا زير بينى و دستها از مچ تا سر انگشتان ،
( ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ )
: ( خدا نمىخواهد شما دچار مشقّت شويد ، و ليكن مىخواهد پاكتان كند و نعمت خود را بر شما تمام سازد ، باشد كه شكر به جاى آوريد ) ، خداوند ( خواستن حرج ) را نفى كرده نه خود ( حرج ) را پس در واقع خدا نمىخواهد هيچ دشوارى را بر بندگان تحميل كند و حرج دو نوع است ، يكى : حرجى كه در ملاك حكم و مصلحت مطلوب از آن حكم پيدا مىشود كه در اين صورت حكم ذاتا حرجى صادر مىشود و صاحب حكم دشوارى و حرج را هم مىخواهد ، چون حكم تابع ملاك و معيار است ، دوّم : حرجى كه در ملاك حكم نيست و قهرا خود حكم هم در اصل حرجى نبوده ولى دشوار بودن از خارج و به علل اتّفاقى بر آن عارض شده و لذا براى بعضى از افراد حرجى شده است كه در اين صورت آن حكم در