آنهاست و كسى كه براى خدا قدم برمىدارد هرگز شكست ندارد .
و ليكن در قيامت كه مجالى براى مكر و حيله و مخفى كردن مكنونات ضمير وجود ندارد ، خداوند است كه بين بندگان حكم مىراند و از جانب ديگر خدا هرگز كفّار را ما فوق و مسلّط بر مؤمنان قرار نمىدهد ، يعنى حكم همواره به نفع مؤمنين و بر عليه كافرين است و تا ابد نيز چنين خواهد بود و اين خود اعلامى است به منافقين كه ديگر براى ابد از اينكه به هدف شوم خود برسند مأيوس باشند و به حكم اين آيه در همه دوران نهايتا فتح و پيروزى از آن مؤمنين و بر عليه كفّار خواهد بود .
احتمال هم دارد ( نفى سبيل ) اعم از تسلّط در دنيا باشد ، يعنى مىفرمايد : مؤمنان نه در دنيا و نه در آخرت هرگز تحت سلطهء كفّار نمىروند و به اذن خدا دائما غالبند ، البته مادام كه ملتزم به لوازم ايمان خود باشند ، همچنانكه در جاى ديگر وعده فرموده :
( وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ )
« 1 » ، ( سستى نكنيد و اندوهگين نشويد و شما اگر مؤمن باشيد برتر هستيد ) .
( 142 )
( إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا )
: ( همانا منافقان با خدا نيرنگ مىكنند در حالى كه خداست كه آنها را فريب مىدهد و زمانيكه به نماز مىايستند با حالت كسالت مىايستند و چون در انظار مردم نماز مىخوانند ريا مىكنند و خدا را جز اندكى ياد نمىنمايند ) ، اين آيه وصف ديگرى از اوصاف منافقان است كه با خداوند قصد مخادعه دارند و مخادعه خدعهء زياد و شديد است ، بنابر اينكه افزوده شدن مبانى و حروف در كلمه باعث تشديد و زيادت معنى مىگردد ، پس اينها دائم در صدد و خدعه و نيرنگ با خدا هستند ، در حالى كه اين خداست كه بوسيله استدراج و مهلت دادن و
هامش
( 1 ) - سوره آل عمران ، آيه 139 .