( 145 )
( إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً )
: ( همانا منافقان در طبقهء زيرين جهنّم هستند و هرگز براى آنان ياورى نخواهى يافت ) ، چون آنها در دنيا هم در سراشيب سقوط و پستى بودند و در ظاهر جزء مسلمين به شمار مىآمدند و از مزاياى ايمان بهره مىبرند ، امّا در باطن با كفّار بوده و در دل پيروزى آنها را مىخواستند ، و ليكن خداوند به زودى به حساب آنها رسيدگى مىكند و به سبب نفاق باطنى آنها را وارد پستترين منازل آتش مىنمايد و هيچ ياورى هم نخواهند داشت تا آنها را از عذاب دوزخ رهايى بخشد ، چنانچه در دنيا ظاهر اسلاميشان آنها را از گرفتار شدن به عاقبت دنيوى كفر نجات داده بود ، امّا در آخرت هيچ اميدى به نجات اينها نيست .
( 146 )
( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَ أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَ سَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً )
: ( مگر آنان كه توبه كرده و اصلاح نمايند و به خدا متوسل شوند و دين خود را براى خدا خالص گردانند ، پس آنان قرين مؤمنان مىگردند ، به زودى خداوند مؤمنان را پاداشى بزرگ خواهد داد ) ، اين آيه در مقام استثناء است از وعيدى كه خداى متعال در مورد منافقين كرده بود و آنها را متعلق به پستترين درجات آتش ناميده بود و لازمه اين استثناء اين است كه دارندگان صفات مذكور در آيه از جماعت منافقين خارج باشند و به صف مؤمنين بپيوندند و چون چنين باشند خداوند هم آنها را در آخرت قرين و همنشين مؤمنان خواهد ساخت و مانند مؤمنان آنها را هم پاداش عظيم مىدهد .
امّا خداوند شرط اين مسأله را چند صفت سنگين قرار داد كه ريشهء نفاق جز در زمينهء عدم وجود آن صفات رشد نمىكند ، اوّلين شرط توبه است ، يعنى برگشتن به سوى خدا و الحاق به ايمان كه اين برگشت وقتى حقيقى و نافع است كه شخص تائب آنچه را تا كنون تباه كرده ، شامل نفس خود و عملش را اصلاح كند و اين اصلاح نيز به نتيجه نمىرسد ، مگر آنكه انسان خود را از ترس لغزش و انحراف به خدا بسپارد و به كتاب