مسكنت و قصور خويش نمىگرديد و لذت توبه را نمىيافت و به آن سعادت و كمال نمىرسيد و بدون برخورد با رنج و زحمت مادى ارزش روح و راحت در جوار رب العالمين را در نمىيافت ، چون توبه همان راهى است كه آن را براى هدايت به روى بشر گشودند و به دنبال همين راه هدايت بود كه در هر عصرى ، دين و ملّتى براى بشر تشريع شده ، لذا هبوط آدم امرى تكوينى بود كه لازمهاش نزديكى وى به درخت ممنوعه بود ، مانند اينكه لازمهء كشته شدن ، سم خوردن يا به آتش سوخته شدن است يا لازمه دخول در آتش ترك صلاة است ،
( إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ )
: همانا اوست آمرزنده چون با مغفرت خويش بسوى بنده باز مىگردد ، ( الرّحيم ) : و مهربان است به سبب اين مغفرت نسبت به بندگانش « 1 » .
( 38 )
( قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ )
: ( گفتيم همگى از بهشت نزول كنيد اگر هدايتى از من بسوى شما آمد ، آنها كه هدايت مرا پيروى كنند ، هرگز نه بيمى دارند و نه اندوهگين شوند ) ، در اينجا امر الهى صادر شد كه آدم به زمين هبوط كند و انسان و شيطان در معركه زمين با هم مواجه شوند و اين آيه اولين فرمانى است كه در تشريع دين براى آدم و ذرّيه او صادر شده و دين را در دو جمله خلاصه كرده است .
ابتدا خداوند آدم و ذريه او را بسوى عبوديت هدايت نمود تا با وجود زندگى در زمين از زندگى و حيات آسمانى و معنوى هم بهرهمند باشند ، مشاهده مىشود كه يك بار قبل از توبه امر به هبوط شده است و يك بار بعد از توبه و رمز آن اين است كه خوردن آدم از درخت و هبوط او به زمين قضاى حتمى پروردگار بود و توبهء آدم باعث شد تا قضاى دوم و حكم ديگرى دربارهء او بشود و خداوند با اين توبه ، زندگى زمينى او
هامش
( 1 ) - چنانچه در روايات ائمهء معصومين عليه السلام تصريح شده است ، كلماتى كه آدم ( ع ) بوسيلهء آنها توبه نمود ، اسماء خمسه طيّبه بوده است ، ( مترجم ) .