درخت خوردند و زشتى و بديشان بر آنها آشكار شد ، پس به زمين هبوط و نزول يافتند و اين امر ، درسى مهمّ و حجتى عظيم براى بنى آدم است ، پس شيطانى كه پدر آنها را در بهشت فريب داد و او را از آنجا خارج كرد ، هميشه در صدد اغوا و فريفتن و خارج كردن آنها از دين است و آنها را از بهشت باز مىدارد ، و آن خدايى كه بنى آدم را خليفه خود در زمين قرار داد تا زمانى مستخلف آنهاست ، كه قيام به واجبات و موجبات خلافت و جانشينى بنمايند و نظام الهى را در زمين ايجاد كنند ، پس بر بنى آدم است كه جانشينان شايستهاى در زمين باشند و نظام الهى را كه خدا به آنان املاء نموده در زمين تطبيق نمايند ، همانگونه كه خدا بوسيلهء پيامبرانش به آنان آموخته است ، لذا هر كس انكار كند يا كفر بورزد يا كوتاهى نمايد در برابر خداوند مسئول است و به زودى پروردگار مستخلف از او محاسبه و بازخواست مىنمايد .
پس جانشينى و خلافت اقتضاى ارتقاء يافتن به صفات الهى و خاضع نمودن هواهاى نفسانى و حيوانى را دارد و جانشين خدا بودن در زمين حقيقتا مسئوليت دشوارى است ،
( وَ كُلا مِنْها رَغَداً )
: ( و بخوريد از آن به فراوانى ) و آسودگى و طيب خاطر ،
( حَيْثُ شِئْتُما )
: ( هر زمان كه بخواهيد ) ،
( إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيها وَ لا تَعْرى )
« 1 » ، ( پس براى توست كه در آن تشنه و گرسنه و عريان نشوى ) ،
( وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ )
: ( و به اين درخت نزديك نشويد ) ، مبالغه در تأكيد نهى شده است ، يعنى به نزديك آن نرويد ، چه رسد كه از ميوهاش تناول كنيد و همانا در نزديك شدن به اين درخت رنج و سختى حيات دنيا به او خواهد رسيد و اين نزديكى به آنست كه انسان پروردگار خود را فراموش كند و نسبت به مقام او غفلت داشته باشد و در حق چنين انسانى قول خداى متعال است كه مىفرمايد :
( وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي ، فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى )
« 2 » ( هر كس از ياد من دورى كند ، پس او را زندگى دشوارى خواهد بود و
هامش
( 1 ) - سوره طه ، آيه 118 .
( 2 ) - سوره طه ، آيه 124 .