وسيع خواهد يافت
( وَ مَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُراغَماً كَثِيراً وَ سَعَةً )
« 1 » ، و چون آنها حجّتى براى عدم مهاجرت خود ندارند ، لذا به حكم الهى مستحقّ جاودانگى در دوزخ مىباشند .
( 98 )
( إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا )
: ( مگر آن مستضعفينى از مرد و زن و كودك كه نه مىتوانند استضعاف كفّار را از خود دور سازند و نه مىتوانند از آن سرزمين به جائى ديگر مهاجرت كنند ) ، اين استثناء استثنائى منقطع است ، چون آن افراد مذكور در آيهء قبلى اصولا مستضعف نبودند ، بلكه ادّعاى استضعاف مىكردند ، امّا مستضعف واقعى كسانى هستند كه هيچ چاره و تدبيرى ندارند تا از وضعى كه گرفتار آن هستند رها شوند و اينها مسلّما از آن گروه قبلى كه ظالم به نفس خود بودند جدا و متمايز هستند .
( 99 )
( فَأُولئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُوراً )
: ( پس اينان اميدى هست كه خدا از آنچه كردند درگذرد و آنها را ببخشد و خدا آمرزنده و بسيار درگذرنده است ) ، اين گروه چون گناه عمدى مرتكب نشدهاند ، به علّت جهلى كه دچار آن هستند در آنچه كردهاند معذورند ، امّا انسان در هر حالتى كه باشد بىنياز از عفو الهى نيست و نيازمند آن است كه خداوند با عفو خود اثر شقاوت را از دل او بزدايد و لذا در آيهء مورد بحث صحبت از اميد عفو آنان مىنمايد .
( 100 )
( وَ مَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُراغَماً كَثِيراً وَ سَعَةً وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَ كانَ اللَّهُ
هامش
( 1 ) - سوره نساء ، آيه 100 .