غَفُوراً رَحِيماً )
: ( و هر كس در راه خدا هجرت نمايد على رغم مشكلات به گشايشهاى زيادى برخورد مىنمايد و كسى كه هجرت كنان از خانهء خويش به سوى خدا و رسولش رود و آنگاه مرگ او را دريابد ، پاداشش به عهدهء خداوند مىباشد و خداوند آمرزنده و مهربان است ) ( رغام ) به معناى خاك نرم است و اينكه بگويند ، ( رغم انف فلان ) يعنى دماغ او را به خاك ماليد و در اينجا به معناى مذهب و راه آمده است ، يعنى كسى كه در راه خدا هجرت كند ، خداوند راههاى زيادى پيش پايش باز مىكند و در هر راهى كه منكر و گناهى بود ، يا مانعى براى او وجود داشت به نقطهاى ديگر پناه مىبرد و دماغ آن مانع را به خاك مىمالد و يا آن مانع را به خشم درمىآورد و با آن به نزاع برمىخيزد و آنوقت است كه مىفهمد زمين خدا گسترده است و اين بيان براى شجاعت بخشيدن و به هيجان آوردن نفوس مؤمنان براى هجرت از ديار شرك و آرامش خاطر آنان بوده و مهاجرت به سوى خدا و رسول كنايه از مهاجرت به سرزمين اسلام است كه در آن مىتوانند به لوازم كتاب و سنّت الهى عمل كنند و چنين شخصى اگر در اين حال مرگش برسد خداوند حتما و محققا اجر او را خواهد داد ، چون خداى سبحان به الوهيّت خود هيچ چيز بر او دشوار و ناتوان كننده نيست .
[ آيهء ( 104 - 101 ) حكم نماز خوف و نماز مسافر ]
( 101 )
( وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً )
: ( و زمانى كه به سفر مىرويد و بيم آن داريد كه كفّار شما را گرفتار سازند گناهى بر شما نيست ، اگر نماز را شكسته مىخوانيد ، چون كفّار دشمن آشكار شمايند ) يعنى هرگاه به سفر رفتيد ، مانعى از حرج و گناه نيست كه چيزى را از نماز كم كنيد و اين عبارت ظاهر در جواز است امّا اين گفتار منافاتى با حكم وجوب شكستن نماز ندارد ، چون آيه در مقام تشريع حكم به طور بالجمله است نه توضيح همهء خصوصيّات آن و مراد از ( خوف فتنه ) ترس از شكنجه و كشتن و زدن است و اين عبارت افاده مىكند كه ابتداء شكستن نماز براى خوف فتنه و