[ آيهء ( 18 - 17 ) در باب توبه ]
( 17 )
( إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً )
: ( همانا توبه بر كسانى است كه از روى نادانى عمل زشتى را انجام داده و سپس به زودى توبه كنند ، پس چنين كسانى را خداوند بسوى آنها باز مىگردد و توبه آنها را مىپذيرد و خدا دانايى فرزانه است ) ، توبه يعنى رجوع بنده با پشيمانى و ندامت بسوى خدا و رجوع خدا بوسيله آمرزش به سوى بنده و توفيق توبه دادن به بنده ، لذا توبهء بنده محفوف است به دو توبه از جانب خدا ، توضيح آنكه توبه عبد حسنه است و حسنه نيازمند به نيرو است و خداست كه نيروى انجام حسنه و توفيق آن را مىدهد ، يعنى اسباب آن را فراهم مىكند تا بنده موفّق به توبه شود و بتواند از فرو رفتگى در لجنزار گناه بيرون آيد و بسوى پروردگارش باز گردد ، و وقتى كه اين موفقيّت براى بنده حاصل شد ، آنگاه نيازمند اين است كه خداى متعال با يك رجوع ديگر با رحمت و لطف و عفو و مغفرتش دل او را از لوث گناه پاك كند و توبهء او را پذيرا شود
( ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا )
« 1 » ، ( آنگاه به سوى ايشان رجوع نمود تا توبه نمايند ) .
و اينكه فرمود ( على اللّه ) يعنى خدا به بندگانش وعده مىدهد كه توبه آنان را بپذيرد و خدا فقط كسانى را مىآمرزد كه اولا از روى جهل مرتكب گناه مىشوند ، نه از روى عناد با حقّ ، و پس از آن نيز بدون از دست دادن فرصت به محض آنكه تذكّرى برايشان حاصل مىشود توبه مىكنند ، در اين زمان خداوند چون به حال بندگان و ضعف و جهالت آنان آگاه است ، باب توبه را بر آنها مىگشايد و چون حكيم است به آنچه براى اتقان نظام و اصلاح امور عباد لازم است ، آگاهى دارد ، خدا به جهت علم و حكمتش فريب ظواهر را نمىخورد ، بلكه از باطن و قلوب بندگان محاسبه مىكند ، بنابراين بندگان بايد از توبهء ظاهرى بپرهيزند و با توبه حقيقى و قصد ترك گناه به درگاه خدا روى آورند .
هامش
( 1 ) - سوره توبه ، آيه 118 .