مُسْلِمُونَ )
: ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، از خدا آنطور كه شايسته اوست پروا كنيد و مبادا جز با حالت اسلام از دنيا برويد ) ، يعنى از روى ترس از عذاب و عقاب الهى ، تقوا و تجنّب از گناهان داشته باشيد و از اوامر الهى پيروى نموده و از نواهى او پرهيز نماييد و شكر نعمتهاى او را بجا آورده و هنگام ابتلاء او صبر نماييد و امّا حقّ تقوا ، عبوديّت محض براى خداى سبحان است كه هيچ گونه غفلت و خود پرستى در آن راه ندارد و آن طاعت بدون معصيت و شكر بدون كفران و ذكر بدون غفلت و نسيان است و آن اسلامى كه واجب است بر آن مداومت داشته باشيم و تقوى بورزيم تا هنگام مرگ ، همان درجهء اعلى از اسلام حقيقى است .
( 103 )
( وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا )
: ( و همگى به ريسمان الهى چنگ بزنيد و متفرق نشويد ) ، اعتصام به خدا و رسول كه در آيه قبل بيان شد ، اعتصام به حبل اللّه است ، يعنى آن رابط و واسطهاى كه بين عبد و ربّ قرار دارد و آسمان را به زمين متصل مىكند و مىتوان گفت ، حبل اللّه همان قرآن است و يا رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و يا ائمه و امّا بازگشت همه آنها به يك چيز است ، و خداوند تمام افراد جامعه اسلامى را به اين وسيله به وحدت فرا مىخواند ، چون قوام اسلام بر يگانگى جامعه و روابط برادرى ايمانى در بين آنان است ،
( وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً )
: ( و به ياد آوريد نعمت خدا را بر خويش ، زمانى كه با يكديگر دشمن بوديد و او بين دلهايتان الفت برقرار كرد و در نتيجهء نعمت خدا با يكديگر برادر شديد ) ، روش قرآن اين است كه تعاليم خود را با ذكر علل و اسباب بيان مىكند و مردم را بسوى خير و هدايت دعوت مىنمايد ، بدون اينكه آنها را وادار به تقليد كوركورانه بسازد و خدا مىداند كه منبع حقايق توحيد است و در عين حال آنها بايد تسليم خدا باشند و به حبل اللّه چنگ بزنند و از نعمت برادرى و همبستگى قلوب بهرهمند گردند ، چون خدا مالك و عالم مطلق است ، لذا در اوامر او نبايد چون و چرا نمود ، زيرا او عالم