وفات خواندمير :
در سال 941 وقتى كه همايون در گوالپور بود ، خواندمير به خدمت او رسيد و مدتى در آنجا بود . كمى بعد وقتىكه همايون به شهر مندو رفت ، خواندمير در آن شهر وفات يافت . صاحب تاريخ فرشته هم ، فوت خواندمير را در 941 نوشته . اين است عين عبارت او :
« در آن اوان ، يعنى سنهء 941 مؤلف كتاب حبيب السير كه ملازم ركاب بود به مرض اسهال از جهان گذران درگذشته به رحمت ايزدى پيوست و حسب الوصيّه نعش او را به دهلى برده در جوار شيخ نظام الدين اوليا - قدس سره - و امير خسرو دفن كردند » « 1 » ، ولى مؤلف شاهد صادق وفات او را در 942 ذكر كرده است . آقاى نفيسى هم در مقدمهء كتاب دستور الوزراء سال فوت او را سال 942 دانستهاند و دليل ايشان هم اين بوده كه خواندمير ماده تاريخى براى شهاب الدين معمايى متوفى در سال 942 گفته است ، ولى من اين مادهء تاريخ را نديدهام .
بازماندگان خواندمير :
چون ضيق وقت و عدم دسترسى به كتب لازمه مانع از اين بود كه با فحص بليغ در اينباره تحقيق شود ، به همين لحاظ به تحقيقات آقاى نفيسى و مستشرق فاضل ريو ، مؤلف فهرست نسخ فارسى و عربى موزهء بريتانيا اكتفا نموديم .
ريو در ضمن شرح حال مختصرى كه از خواندمير در ذيل عنوان خلاصة الاخبار ذكر مىكند مىنويسد پسر خواندمير ، معاصر اكبر ( 693 - 1014 ) بود و در خدمت او مىزيست . اكبر به او لقب خانى داد و به سيد عبد اللّه خان مشهور شد و در سال 996 در ولايت كشمير فوت كرد .
آقاى نفيسى در مقدمهء دستور الوزراء چنين نوشتهاند : « خواندمير پسرى داشته است به نام مير محمود كه ظاهرا پس از مرگ او دوباره از هندوستان به ايران آمده ، يا اينكه با پدر به هند نرفته است ؛ در هر صورت در ايران مىزيسته و از احوال او جز اين اطلاعى در دست نيست كه وى مؤلف كتابى است در تاريخ شاه اسماعيل و شاه طهماسب كه در سال 950 به نام محمد خان شرف الدين اغلى تكلو از اميران دربار صفويه به آن آغاز كرده و در 957 به پايان رسانده است و از اين قرار تا 15 سال
هامش
( 1 ) . تاريخ فرشته ، وقايع 941 ، ص 402 .