خواجه ابو الوفاء خوارزمى
به تكميل علوم ظاهرى و باطنى موفق گشته و از مبادى ايام جوانى تا آخر هنگام زندگانى در طريق صوفيه زندگانى مىنمود . از نتايج طبع شريفش در علم توحيد « 1 » چند رساله مشهور است و بعضى از رباعيات بلاغت آياتش بر السنه و افواه مذكور و اين رباعى از آن جمله است كه :
من از تو جدا نبودهام تا بودم * اين است دليل طالع مسعودم
در ذات تو ناپديدم ار معدومم * وز نور تو ظاهرم اگر موجودم
و خواجه ابو الوفا در خوارزم ، فى شهور سنهء خمس و ثلاثين و ثمانمايه درگذشت و هم در آن ولايت مدفون گشت .
( جزو 3 ، ج 3 ، ص 144 )
مولانا كمال الدين حسين خوارزمى
در سلك مشاهير افاضل زمان حضرت خاقان سعيد انتظام داشت . از مجالس النفائس كه مرقوم قلم گوهربار مقرب حضرت خاقانى امير نظام الدين عليشير است چنان مستفاد مىگردد كه مولانا حسين ، غزلى در سلك نظم كشيد كه مطلعش اين است :
اى در همه عالم پنهان تو و پيدا تو * هم درد دل عاشق هم اصل مداوا تو
و طايفهاى از اجلاف فقهاى حنيفه بعضى از ابيات آن غزل را به حسب ظاهر مخالف مسايل فقهى تصور نموده ، آن جناب را تكفير كردند و كيفيت را به عرض نواب پايهء سرير اعلا رسانيده خدمت مولوى را جهت پرسش آن قضيه از خوارزم به هرات آوردند ، اما هرچند سعى نمودند مدعاى خويش را به ثبوت نتوانستند رسانيد و مولانا حسين اعتراضات اعدا را بر وجه صواب جواب گفته از آن بليه خلاص گرديد .
مقصد اقصى در ترجمهء مستقصى از جمله مؤلفات مولانا كمال الدين حسين است ، فى الواقع آن كتاب افادت اياب در غايت فصاحت و بلاغت نوشته شده ، اما بعضى حكايات آن از خلل خالى نيست و شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد
هامش
( 1 ) . خطى : « در علم تصوف » .