ناكامى و بىآبى مثل « 1 »
ماذا بعشّك فادرحى * عن منزل بك ناب
را كار بست و اثقال حشم را فرمود تا در شب بسوختند و چشم خواب بردوختند و از غايت ضلال و غىّ خيول و جمال را پى كردند ، چون بازگشتند سلطان چون شير هصور و فحل غيور بر عقب ايشان تا بحدّ هزارسف « 2 » رسيد لشكر غور بازگشتند و مصاف بركشيد لشكر سلطان بر ميمنهء ايشان حمله برد رايات غوريان معكوس شد و دولت منكوس گشت و از امرا و اصحاب او بسيار در قيد اسار افتادند و ديگران در مهامه و فيافى افتان « 3 » خيزان كالّذى استهوته الشّياطين فى الأرض حيران و همچنان « 4 » لشكر خوارزم بر پى ايشان خشمناك چون فحول از عقب رماك تا از سيفاباد « 5 » با فنون فضيحت درگذشتند و سلطان مشمول صنايع لطايف و « 6 » مغمور لطايف صنايع « 7 » بازگشت با اموال و فيول و جمال و خيول و بخت مسعود بزفان اقبال موعود الهام آيت
وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَها فَعَجَّلَ لَكُمْ هذِهِ
بدلها مىرسانيد و سلطان در خوارزم بزمى ساخت يكى از ندماى سلطان از فردوس سمرقندى « 8 » كه مطربهء بود بر حسب حال بزم رباعى « 9 » درخواست بر بديهه بگفت :
شاها ز تو غورى بلباسات بجست * مانندهء جوژه « 10 » از كف خات بجست
از اسب پياده گشت و رخ پنهان كرد * پيلان به تو شاه داد وز مات بجست
چون لشكر غور باندخود رسيد خود ديد آنچ ديد لشكر ختاى بديشان
هامش
( 1 ) اصل مثل ليس هذا بعشّك فادرجى است ، رجوع كنيد بمجمع الأمثال در باب لام و لسان العرب در د ر ج و ع ش ش ،
( 2 ) د : هزار اسف ، ج ه :
هزار اسب ،
( 3 ) د افزوده : و ،
( 4 ) آ : همچنانك ؟ ؟ ؟ ، ب : همجنانك ؟ ؟ ؟ ، د :
همچنانكه ،
( 5 ) كذا فى ب ، آ : سفاباد ، ج : سقاباد ، ه : اسفاباد ، د :
استقاباد ،
( 6 ) واو فقط در ب بخطّ جديد ،
( 7 ) ب باصلاح جديد : صانع ، ه افزوده : ربّانى ،
( 8 ) كذا فى ه ، د : سمرقنديّه ، آ ب ج : سمرقند ،
( 9 ) آ د : اين رباعى ، ج : رباعئ ،
( 10 ) كذا فى ب ج ، د ه : جوزه ، آ : حوره ،