گشتند و چون ملك دينار در قلعه عاجز شد و اكثر حشم ازو برگشتند و او مانند دينار ناسره در بن صرّه بماند ايلچى نزديك طغانشاه فرستاد و بسطام عوض سرخس ازو التماس كرد ملتمس او را مبذول فرمود و امير عمر فيروزكوهى را بسرخس فرستاد تا قلعه به دو تسليم كرد « 1 » و دينار ببسطام رفت ، چون سلطان تكش بر عزيمت عراق از خوارزم بجاجرم رسيد ملك دينار دينار و ملك خود بگذاشت و بطغانشاه متّصل گشت طغانشاه عمر فيروزكوهى را از سرخس بازخواند و در عوض او امير قراقوش « 2 » را كه يكى بود از غلامان پدرش بسرخس فرستاد [ سلطانشاه ] « 3 » با كم از سه هزار « 4 » مرد قصد سرخس را محتشد شد و مخالفت و نقض ميثاق و موافقت را مترصّد طغانشاه 3 « 5 » نيز از نيشابور « 6 » با ده هزار مرد آراسته با دينار و خواسته بر عزم مصافّ متوجّه سرخس شد چون در آسياى حفص روز چهار شنبه بيست و ششم « 7 » ذى الحجّة سنهء ستّ و سبعين و خمسماية آسياى حرب در دوران آمد و مبارزان از جانبين در ميدان بعد از جدال و قتال طايفهء طغانشاهى را از صدمت صولات لشكر سلطانشاهى كار خلل و تباهى يافت
هامش
( 1 ) يعنى دينار قلعهء سرخس را بامير عمر فيروزكوهى تسليم كرد ،
( 2 ) ب : قراغوش ،
( 3 ) ب بخطّ جديد « او » ، ه بخطّ جديد « و خود » ،
( 4 ) كذا فى ج د ه ، ب ( بتصحيح جديد ) آ : با سه هزار ،
( 5 ) نسخ : سلطانشاه ، متن تصحيح قياسى است و كلمهء « سلطانشاه » بلا شكّ سهو از نسّاخ است بجاى « طغانشاه » يكى بقرينهء آنكه در آ ج و اصل ب در دو كلمهء بعد « نيشابور » دارد و بديهى است كه طغانشاه بود كه در نيشابور اقامت داشت و پاىتخت وى آنجا بود نه سلطانشاه ، و ديگر آنكه صريح ابن الأثير است كه ابتدا سلطانشاه سرخس را محاصره نمود سپس طغانشاه بجنگ وى آمد و منهزم شد : « فقصد سلطانشاه سرخس و حصر قلعتها و بلغ ذلك طغانشاه فجمع جيوشه و قصد سرخس فلمّا التقى هو و سلطانشاه فرّ طغانشاه الى نيسابور و ذلك سنة ستّ و سبعين و خمسماية ( ج 11 ص 248 ) » ، و چون ابن الأثير و جوينى وقايع اوايل خوارزمشاهيّه را هر دو از يك مأخذ يعنى مشارب التّجارب بيهقى نقل كردهاند و در كمّ و كيف و ترتيب وقايع تقريبا بعينه با يكديگر مطابقاند ميتوان يكى را از روى ديگرى تصحيح نمود ،
( 6 ) كذا فى آ ج ، ب ( بتصحيح جديد ) د ه : مرو ،
( 7 ) آ : بيست و سيم ، ج : بيست و سيم ،