و تملّك خلفاى بنى العبّاس انتزاع كرد و بپادشاه جهان هولاكو دست بدست تسليم و ايداع در شهور سنهء سبع و خمسين و ستّمايه كه از ميعاد واقعهء بغداد يكسال بود تدبير مصالح و مهمّات آن ملك بمحرّر اين احوال تفويض گردانيد و دست او در حلّ و عقد امور و رتقوفتق مصالح جمهور مطلق « 1 » » ، بنابراين آنچه رشيد الدّين در جامع التّواريخ و بعض مؤرّخين ديگر گفتهاند كه تفويض هولاكو حكومت بغداد را بعلاء الدّين عطا ملك در سنهء 661 بود يعنى در همان سال كه هولاكو منصب وزارت ممالك خود را بعد از قتل امير سيف الدّين بيتكچى « 2 » ببرادر مصنّف شمس الدّين محمّد جوينى داد « 3 » ظاهرا بىاساس است چه بديهى است كه عطا ملك خود بهتر از ديگران از وقايع شخصى خود مطّلع است ،
هامش
( 1 ) تسلية الأخوان نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ورقa223 ( 1556 .Suppl . pers) .
( 2 ) امير سيف الدّين بيتكچى بهادر بن عبد اللّه خوارزمى وزير هولاكو و مدبّر مملكت او بود و معلوم نيست كى به خدمت هولاكو داخل شده همينقدر در ابتداى ورود هولاكو بايران در سنهء 653 او را در خدمت هولاكو مييابيم ( جهانگشاى ورقb148 ،b149 ) ، بعد از فتح بغداد امير سيف الدّين مذكور از هولاكو التماس كرد تا صد نفر مغول بنجف فرستاد از بهر آنكه مشهد امير المؤمنين علىّ و اهل آنجا را محافظت نمايد ( جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 310 ) ، و بالأخره وقتى كه هولاكو بجنگ بركه بن توشى بن چنگيز خان پادشاه دشت قپچاق و جنوب روسيه ميرفت در منزل شابران از نواحى دربند جمعى از دشمنان سعايت از وى نموده فرمان شد تا او را بقتل رسانيدند در اوايل محرّم سنهء 661 ( ايضا ، ص 394 ) ، و ترجمهء حال وى در كتاب المنهل الصّافى لابن تغرى بردى ج 2 ورقa94 از نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ( 2069Arabe) مسطور است ،
( 3 ) « و چون [ هولاكو ] سيف الدّين بيتكچى را شهيد كرد [ در اوايل محرّم سنهء 611 ] صاحب شمس الدّين محمّد جوينى را بركشيد و صاحب ديوانى ممالك بوى مفوّض فرمود و دست او در حلّ و عقد و ضبط امور مملكت قوىّ گردانيد و ملك بغداد ببرادرش صاحب علاء الدّين عطا ملك ارزانى داشت » ( جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 394 و 402 ) ،