ملك و تفحّص امور آغاز نهادند اوّل ماجراى اوتكين « 1 » پيش گرفتند و باستقصا و مبالغت بحث آن واجب ديدند و چون « 2 » تفحّص آن نازكى تمام بود و از اجانب كسى را در آن محرميّت ممكن نبود منكو و هردو « 3 » متفحّص بودند و كسى را در آن سخن شروع ميسّر نه چون آن مهمّ باتمام رسانيدند جمعى « 4 » از امراى او را به حكم ياسا كار تمام كردند و برين نمط كارهاى ديگر از معظمات كه بحث آن بر زفان امرا برنمىآمد آخر كردند ، و جغتاى نيز بمدّتى نزديك بعد از قاآن رحلت كرد و قايممقام او نوادهء او قرا اغول « 5 » بود و ييسو « 6 » كه فرزند صلبى بود مداخلتى نمىكرد چون كيوك خان را با او مصادقتى و مصافاتى تمام بود فرمود كه باوجود پسر نواده چگونه « 5 » وارث باشد ، و در حال حياة « 7 » قاآن و « 7 » جغتاى « 8 » قرااغول « 9 » را « 10 » نامزد ملك جغتاى « 10 » كرده بودند « 11 » او « 12 » جايگاه جغتاى بر ييسو « 13 »
هامش
( 1 ) ب : اوتكين ؟ ؟ ؟ ، ج د ندارد ،
( 2 ) ب بخطّ جديد افزوده : در ،
( 3 ) يعنى هردو بن توشى بن چنگيز خان ، - ب ج : هردو برادر ، د ندارد ،
( 4 ) در جميع نسخ : و جمعى ،
( 5 - 5 ) اين جمله بتمامها از آ ساقط است ،
( 6 ) كذا فى ه ، ب :
ينسو ؟ ؟ ؟ ، ج : ينسو ؟ ؟ ؟ ، د : ينسو ؟ ؟ ؟ ، آ اصل جمله را ندارد ،
( 7 - 7 ) در ه ندارد ،
( 8 ) آ ج : اين كلمه را ندارد ،
( 9 ) كذا فى د و همين صواب است ، - آ : تيسو ؟ ؟ ؟ ، ب :
ييسو ؟ ؟ ؟ ، ج : يسيو ؟ ؟ ؟ ، و اين نسخ اربعه بطور قطع و يقين خطاست و صواب نسخهء د است يعنى « قرااغول » زيرا كه صريح همين كتاب در موضع ديگر و صريح جامع التّواريخ در چندين موضع اين است كه بعد از آنكه ماتيكان پسر بزرگ جغتاى در حالتى كه چنگيز خان بمحاصرهء باميان اشتغال داشت بواسطهء تيرى كه از قلعه بوى زدند كشته شد چنگيز خان و اوكتاى قاآن و خود جغتاى ولايت عهد را بپسر ماتيكان قرا هولاكو ( - قرا ، قرااغول ) كه نوادهء جغتاى باشد دادند ، و چون كيوك خان بتخت سلطنت رسيد بواسطهء موافقتى كه ويرا با ييسو پسر ديگر جغتاى بود ييسو را بجاى قرا هولاكو پادشاه الوس جغتاى گردانيد و گفت باوجود پسر نواده چگونه وارث باشد ، و بعد از آنكه پادشاهى بمنكو قاآن رسيد ثانيا قرا هولاكو را بپادشاهى الوس جغتاى مقرّر كرده ييسو را فرمان داد تا بكشتند ( رجوع كنيد به ورقa62 و جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 175 ) ،
( 10 - 10 ) د :
بجايگاه جغتاى نامزد ،
( 11 ) كذا فى د و هو الصّواب ، آ ب ج ه : كردهاند ، ب بخطّ جديد مىافزايد : بنابراين ،
( 12 ) فقط در د ،
( 13 ) آ : تيسو ، ب : ييسو ؟ ؟ ؟ ، ج : تسو ؟ ؟ ؟ ، د : يبسو ، ه : ينسو ؟ ؟ ؟ ،