درج كرده است يا از مشاهدات و محسوسات خود اوست كه در مدّت طويل ملازمت پادشاهان مغول فراهم آورده يا مسموعات و منقولاتى است كه از افواه علما و حكما و منجّمين و مؤرّخين و اهل اديان و ملل از هر قوم و ملّت از مغول و اويغور و چينى و تبّتى و هندى و ترك و عرب و يهود و نصارى و غيرهم كه در دربار پادشاهان مغول مجتمع بودند شفاها تلقّى مىنموده يا آنكه از كتب خود ايشان مستقيما بتوسّط علماى ايشان نقل و ترجمه كرده است و اهمّيّت اين كتاب فوق آنست كه بحدّ تصوّر آيد يا در حوصلهء تحرير اين ديباچه گنجد و جامع التّواريخ چنان كه لفظ آن حاكى است منحصر بتاريخ مغول فقط نيست بل جامع تواريخ عموم ملل و دول عالم است از اقدم ازمنه تا عصر مصنّف تا اندازهء كه در آن عصر معرفتش براى مصنّف ممكن بوده است و آن كتابى است جليل القدر عظيم الحجم باندازهء پنج مقابل مجموع جهانگشاى تقريبا ، امّا تاريخ وصّاف مؤلّف آن شهاب الدّين عبد اللّه بن عزّ الدّين فضل اللّه شيرازى معاصر رشيد الدّين فضل اللّه صاحب جامع التّواريخ و پسرش خواجه غياث الدّين محمّد وزير و از خواصّ بستگان ايشان بوده است و در دولت مغول در ديوان استيفا مستخدم بوده و وى نيز در غالب وقايع مهمّه كه در كتاب نفيس خود مندرج ساخته يا خود بنفسه حاضر و مشاهد بوده يا بلا واسطه از رجال و عظماى دولت مغول استماع نموده است ، موضوع تاريخ وصّاف مانند جهانگشاى تاريخ مغول است بالأصالة گرچه بالتّبع هردو از تاريخ بعضى طبقات سلاطين معاصره يا متقاربة العصر با مغول سخن ميرانند ، وقايع تاريخيّهء جهانگشاى منتهى مىشود بسنهء 655 ، و تاريخ وصّاف كه بتصريح خود مصنّف در ديباچهء آن ذيل تاريخ جهانگشاى و امتداد همان رشته است مشتمل است بر وقايع سنوات 656 - 728 يعنى از فتح بغداد بدست هولاكو تا اواسط سلطنت ابو سعيد آخرين پادشاه مغول در ايران ، و واضح است كه اهمّيّت وقايع اين مدّت هفتاد ساله از سلطنت مغول در
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب ) — صفحة مقدمهء مصحح 18
مساهمون: عطا ملك جوينى
صمقدمهء مصحح ١٨