آن را كه در تاريخ مغول است ) بمسيو بلوشه يكى از كتابداران كتابخانهء ملّى پاريس واگذار نمود و طبع جزء دوّم از اين مجلّد اوّل ( تاريخ اوكتاى قاآن الى تيمور قاآن ) در شرف اتمام است ، « 1 » و شرف طبع و تصحيح تاريخ جهانگشاى را امناى محترم اوقاف مزبور باقتراح جناب پرفسور ادوارد برون دام ظلّه العالى كه رئيس امناى اوقاف مذكور است بعهدهء اين ضعيف محوّل نمودند و اينك به يارى خداى تعالى و حسن توفيق او جلد اوّل « 2 » از كتاب تاريخ جهانگشاى از طبع خارج گرديد و اين عروس
هامش
( 1 ) اصل جامع التّواريخ آنچه اكنون در دست است دو مجلّد است : مجلّد اوّل در تاريخ مغول ، مجلّد دوّم در تاريخ عامّ عالم ، و يك مجلّد سوّمى هم در مسالك و ممالك و معرفت بلاد بنا بوده است كه رشيد الدّين تأليف نمايد ولى گويا هرگز اين خيال از عالم قوّه بعالم فعل نيامده است چه هيچكس در هيچجا و هيچ زمان سراغى از آن نداده است ، برويم بر سر مطلب : مجلّد اوّل در تاريخ مغول كه مسيو بلوشه در صدد طبع تمام آن است در سه جزء طبع خواهد شد ( و اين تقسيم بسه جزء از مصنّف نيست بل از طابع كتاب است براى سهولت تفكيك اجزاء متساوية المقدار كتاب از يكديگر ) :
جزء اوّل در تاريخ اقوام ترك و مغول و اجداد چنگيز خان و تاريخ خود چنگيز خان و فتوحات و غزوات وى ، اين جزء را با حذف فصولى كه از تاريخ ملوك معاصر بحث مىكند مسيو برزين (Berezine) از مستشرقين روس با يك ترجمهء روسى در سنهء 1861 - 1888 در پطرزبورغ طبع نموده است ، جزء دوّم در تاريخ اوكتاى قاآن و چوچى ( توشى ) و جغتاى و تولى چهار پسر چنگيز خان و تاريخ كيوك خان بن اوكتاى قاآن و منكو قاآن بن تولى بن چنگيز خان و قوبيلاى قاآن بن تولى مذكور و تيمور قاآن بن چيم كيم بن قوبيلاى قاآن مذكور ، طبع اين جلد بتوسّط مسيو بلوشه در شرف اتمام است و عنقريب منتشر خواهد شد ، جزء سوّم در تاريخ پادشاهان مغول ايران يعنى هولاكو بن تولى بن چنگيز خان و ابقا بن هولاكو و تكودار بن هولاكو معروف بسلطان احمد و ارغون بن ابقا و كيخاتو بن ابقا و غازان بن ارغون تا وفات وى در سنهء 703 ، يك قسمت از اين جزء را يعنى فقط تاريخ هولاكو را مأسوف عليه كاترمر (re Quatreme) در سنهء 1836 با يك ترجمهء فرانسوى و حواشى مبسوطه در پاريس طبع نموده است ، مجلّد دوّم در تاريخ عامّ عالم همچنان به حال نسخهء خطّى باقى است و تاكنون معلوم نيست كسى به خيال طبع آن افتاده باشد ،
( 2 ) جهانگشاى منقسم بسه جلد است چنان كه شرح آن خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى ،