( مقدّمهء مصحّح )
بسمه تعالى مهمّترين واقعهء كه بعد از اسلام تاكنون روى داده بل مهمّترين واقعهء تاريخى على الأطلاق فتنهء هولناك تاختوتاز مغول است كه در اوايل قرن هفتم هجرى از اقاصى مشرق طلوع نموده در عرض مدّت سى چهل سال از سواحل درياى چين الى حدود شام و مصر را طولا و از اقاصى دشت قبچاق و روسيه و پولونى و هنگرى الى خليج فارس و بحر عمان را عرضا در تحت تصرّف آورده وسيعترين مملكتى را كه تاكنون تاريخ سراغ ميدهد تشكيل دادند و بالأخره در سنهء 656 خلافت قديمهء عربيّهء اسلام را منقرض نمودند ،
در ميان آن كشمكشها و تلاطم امواج فتن يكى از ممالكى كه از همه بيشتر در معرض تاختوتاز و قتل و نهب اين وحشيان واقع گرديد وطن بدبخت ما ايران بود كه طوفان عالمگير مغول طول و عرض آن بلاد را زير و زبر نمود و شعلهء جهانسوز آن غايلهء هايله سرتاسر آن ممالك را پاك بسوخت كرورها و كرورها نفوس بىگناه در آن واقعه تباه شد ، شهرها و قرى و قصبات بكلّى قاعا صفصفا و عاليها سافلها گرديد ، مراكز علم و ادب بأسرها خراب شد ، مخازن صنعت و ثروت مأواى بوم و غراب گشت ، علما و فضلا را همهجا جميعا مانند گوسفند ذبح كردند ، كتابخانها و كتابخوانها را معا نيست و نابود نمودند ، و از اقلّ نتايج و اهون آثار استيلاى مغول بر ايران آن بود كه علم و ادب در آن سرزمين در عهد ايشان بمنتهى درجهء انحطاط و تنزّلى كه ادبيّات يك مملكت ممكن است بدان درجه رسد رسيد ، و كسانى كه اندكى بعلوم و ادبيّات اسلاميّه آشنا باشند