و در ضمن سوق تاريخ اين سلسله فصلى مفيد در تاريخ ملوك كفّار ترك معروف بملوك قراختاى و گورخانيّه كه قريب نود و پنج سال « 1 » از حدود سنهء 512 - 607 در ماوراء النّهر و تركستان شرقى از جيحون الى حدود كاشغر و ختن و بلاساغون سلطنت نمودند و اغلب ملوك الطّوائف ترك مسلم آن نواحى معروف بملوك افراسيابيّه و خانيّه و ايلك خانيّه و آل خاقان ( برحسب اختلاف تعبير مؤرّخين ) كه مدّت دويست و اند سال بعد از سامانيّه و قبل از مغول در ماوراء النّهر و تركستان سلطنت نمودند در تحت حمايت ايشان درآمدند و چند تن از سلاطين خوارزمشاهيّه نيز باجگذار ايشان گرديدند مندرج است و اين فصل نيز بغايت مهمّ است ، و در اواخر اين جلد تاريخ سرگذشت حكّام و شحنگان مغول را كه از عهد اوكتاى قاآن الى ورود هولاكو بايران ( سنهء 626 - 653 ) در ايران و مضافات حكمرانى نمودند چون جنتمور و نوسال و گرگوز و امير ارغون با شرح و بسط تمام ذكر نموده جلد ثانى را بهمينجا ختم مىنمايد ، « 2 » ،
جلد سوّم شروع مىكند بشرح وقايع تاجگذارى و جشن جلوس منكو قاآن بن تولى بن چنگيز خان ( سنهء 649 ) و بعضى وقايع اوايل ايّام سلطنت او ، پس از آن تفصيل حركت هولاكو ببلاد ايران ( سنهء 653 ) و قلعوقمع اسمعيليّه را مشروحا ايراد نموده سپس با بسط تمام از تاريخ ملوك اسمعيليّهء الموت و شرح مذهب اين طايفه و سرگذشت احوال ايشان از آغاز ظهور سخن رانده جلد سوّم را بذكر آخرين پادشاه اين سلسله و انقراض ايشان بدست هولاكو ختم مىنمايد ( سنهء 655 « 3 » ) ، و در بعضى نسخ جهانگشاى در آخر جلد سوّم فصلى در شرح واقعهء فتح بغداد بدست
هامش
( 1 ) آ ورقa85 ،
( 2 ) كاترمر توهّم كرده است كه جهانگشاى حاضر دو جلد است و جلد اوّل آن را عبارت از مجموع جلد اوّل و دوّم فرض كرده و جلد دوّم را عبارت از جلد سوّم ، و شرح اين فقره در وصف نسخهء د خواهد آمد ،
( 3 ) نسخهء آ ورقa174 ،