3 - تاريخ تأليف جهانگشاى ،
چنان كه از قراين مستفاد مىشود مصنّف اين كتاب را منظّما در سنه يا سنوات معيّنى تأليف ننموده است بل بواسطهء كثرت اشتغال وى بامور ديوانى و توغّل وى در اسفار بعيده و عدم استقرار وى در مكان معيّن چنان كه گذشت « 1 » هر قطعهء يا قطعاتى از كتاب را بدون نظم در وقتى از اوقات مختلسهء خود كه ويرا اندك فرصتى دست ميداده مىنوشته است چنان كه خود بعد از اشاره بفتح بلاد خراسان و قتل و اسر سكنهء آن بدست مغول گويد « 2 » : - « و اگر فارغدلى باشد كه روزگار بر تعليق و تحصيل مصروف كند و همّت او بر ضبط احوال مشغول باشد در زمانى طويل از شرح يك ناحيت تفصّى نكند و آن را در عقد كتابت نتواند كشيد تا بدان چه رسد كه از روى هوس محرّر اين كلمات را با آنكه طرفة العينى زمان تحصيل ميسّر نيست چه مگر در اسفار بعيد يك ساعت در فرصت نزول اختلاسى مىكند و آن حكايات را سوادى مىنويسد » ، از اينجاست كه مىبينيم مواضع مختلفهء كتاب در تاريخهاى متفاوته نوشته شده است مثلا از ديباچهء جلد اوّل و جلد سوّم كتاب صريحا معلوم مىشود كه منكو قاآن در حين تأليف كتاب ( يعنى آن موضع از كتاب ) در حيات بوده است و وفات منكو قاآن در اواخر سنهء ستّ و خمسين و ستّمايه « 3 » يا اوايل سنهء سبع و خمسين و ستّمايه « 4 » بوده است ، و حال آنكه در اواسط
هامش
مىشود يعنى بتاريخ قلعوقمع اسمعيليّه در سنهء 655 ختم ميشده است و ما مشروحا اين دلايل را سابقا در ص عد ح 2 - ص عو ذكر نموديم و اينجا بتكرار آن نمىپردازيم ،
( 1 ) رجوع كنيد بص كب ،
( 2 ) ص 118 از جلد مطبوع حاضر ،
( 3 ) رجوع كنيد بوصّاف طبع بمبئى ص 11 ،
( 4 ) رجوع كنيد بتاريخ گزيده طبع ادوارد برون ص 579 ، - و در جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 335 گويد كه وفات منكو قاآن در سال موغائيل موافق محرّم [ يعنى در سال موغائيل كه ابتداى آن واقع بوده در محرّم ] سنهء خمس و خمسين و ستّمايه بود ، و بنابراين قول وفات وى در سنهء 655 يا اوايل سنهء 656 واقع مىشود ،