مسبوق و مطلع بر واقعه نمودند و از عزم خود آگاه ساخته .
سعد الدوله از اين قصد تجار باخبر شده يك مجلّد كلام اللّه براى آنها فرستاده و آنها را قسم داد كه يكروز ديگر به او مهلت دهند .
بلكه در اينخصوص طريق اصلاحى دست آرد و خودش بدربار رفت كه شايد به عين الدوله بگويد كه در دفع اين غائله چاره نمايد .
قريب چهار ساعت منتظر جواب شد كه شايد جوابى كافى بشنود . عين الدوله بمسامحه و مماطله گذرانيده واقعه را اهميت نداد و وقعى بر آن ننهاد .
تحصن تجار بزاويهء مقدسه
تجار كه از همه جا مأيوس شده روز سهشنبه نوزدهم ماه صفر 1323 بزاويهء مقدسه حضرت عبد العظيم پناهيدند .
سعد الدوله وزير تجارت براى اسكات و آوردن تجار به شهر چند دفعه خودش و چندين مرتبه واسطهاش نزد تجار رفت كه بلكه تجار را عودت دهد كه اين خبر بساير شهرهاى ايران منتشر نشود و باعث هيجان عامه نگردد . چه تجار ساير بلدان چندين مرتبه در مقام تشكّى و تظلم برآمده بودند و مواد همه مستعد بود كه باندك بهانه مشتعل ميشدند خصوصا در اين ايام كه صداى آقاى بهبهانى عالم را فراگرفته بود و شاه عازم بود بر مسافرت بفرنك .
لكن تجار متقاعد نشده و جواب دادند كه جز رسيدگى بمحاسبات نوز و احقاق حق ما و رفع ضرر ما ديگر علاجى نيست . تا اينكه وليعهد محمد على ميرزا چند نفر از رؤساء تجار را خواست و گفت كه اعليحضرت شاهنشاه پدر تاجدارم خيال مسافرت بفرنك را دارند امروز نميتوان دست به كار نوز بزنيم . لكن من قول مىدهم تا چند ماه ديگر عزل نوز را از شاه استدعا نمائيم و حتما بعرايض و تظلمات شما رسيدگى مينمايم .
تجار هم محض ضمانت ولايت عهد و خواهش وزير تجارت از زاويهء مقدسه حضرت عبد العظيم مراجعت به شهر طهران نمودند .
فيلسوف گفت اين اميد ما هم قطع شد پس از آنكه تجار بريسمان پوسيده وليعهد بچاه افتادند
شرح
جان دريغ و مضايقه نكرد .
اگر ساعات شبانه روزى ناظم الاطباء را تقسيم بر عيادت مرضى و حق الزحمه كه بايشان ميدادند بكنيم هر ساعتى پنج تومان پول ايران مىشود باوجود اين دخل لا اقل ديده شد كه در بيست و چهار ساعت شبانه روزى 16 ساعت اوقات خود را مصروف مدارس و انجمن معارف مينمود يعنى حضور در مدرسه و رسيدگى به اطفال يتيم و امور انجمن معارف را مقدم ميداشت بر حضور مجالس پادشاه و ابناء آن .
و نيز ديده شد كه از صد تومان حق الزحمة و حق القدم عيادت مريض گذشت براى رفتن بمدرسهء شرف و رسيدگى كردن به اطفال يتيم .
مجملا مبلغى هنگفت از كيسهء فتوت خرج ايتام و اطفال فقراء نمود و عزمى راسخ بر ترويج