مخالفين فكرى مشروطه را با اتهامات موهوم بىاعتبار و لكهدار مىسازد .
ب - مجلد اول ( مشتمل بر سه جلد ) از آنرو كه يك سال پس از پيروزى نظامى مشروطهخواهان نوشته شده است ( سال 1328 ) ، تازگى واقعهنگارى روزانه را ندارد .
بدين جهت قضاوتهاى نادرست و غيرواقع نويسنده را بايد نتيجه طبيعى گذشت زمان از حوادث و ديد خاص مورخ دانست . همچنين اقوال او را پيرامون ديدارها و گفتگوهايش با سيد عبد اللّه بهبهانى و حاج شيخ فضل اللّه را بايد با احتياط تلقى كرد ، زيرا اين مطالب پس از شهادت آن دو نفر نوشته شده است و از اينرو هيچگونه دليلى بر صحت و سقم آنها در دست نيست .
ج - نويسنده صفحات بسيارى را به شرح وظايف و بحثهاى سياسى اعضاى انجمن مخفى و فعاليت آنها در جريان نهضت اختصاص مىدهد ، درحاليكه تأثير انجمن و اعضاى آن بر روند نهضت ناچيزتر از آن است كه به اين تفصيل نياز داشته باشد .
د - گرچه نويسنده شيعه مذهب است و جز تجددطلبى و مشروطهخواهى ، گرايش فكرى خاصى ندارد ولى طرفدارى و حمايتش را به دفعات از شيخيه كرمان و علماى آن ابراز مىدارد و آنها را داراى « نجابت فطرى » ( ص 242 ) مىداند و با وجوديكه كشتار مردم بىگناه كرمان را توسط عمال حاج محمد كريمخان - مقتداى شيخيه - خاطرنشان مىسازد ، اما تخويف و تبعيد حاج ميرزا محمد رضا - روحانى مبارز و اصولى كرمان - را به خاطر مبارزه با شيخيه كرمان ، « مكافات دهر » مىخواند . ( ص 249 ) در چاپ نخست اين كتاب سيد محمد هاشمى ( نماينده سابق مجلس كه مسلك شيخى داشت ) مقدمهاى بهعنوان شرححال مؤلف بر كتاب نگاشت كه در آن از طعن و كنايه به علماى كرمان و تمجيد از شيخيه و علماى آن دريغ نكرد ، تا جاييكه عكس بزرگ حاج محمد كريمخان را در صفحات نخست كتاب قرار داد . اين مورد و مواردى از اين قبيل مربوط به چاپ اول كتاب مىباشد .
كتاب حاضر از روى چاپ اول افست شده است . اين مقدمهء مختصر توضيح نقاط قوت و ضعف ، جبران بعضى كاستىها و انگيزهء انتشار مجدد آن بود . اميد است كه سودمند باشد .
و من اللّه التوفيق و عليه التكلان
بهار 1362
تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى ) — صفحة مقدمه 20
مساهمون: ناظم الاسلام كرمانى
صمقدمه ٢٠