جواب : معنا آن است كه در نامهء اعمالش ضبط و ثبت شده يا اينكه به همراه بار گناه آن مىآيد . و معناى فراداى نيز منفرد بودن از اموال و اولاد يا از خدايان پرستش شده غير از ذات پاك پروردگار است . و آيه شاهد تمامى احتمالات است . اگر كسى بگويد : حديثى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در صحيحين نقل شده كه حضرت مىفرمايد : ان الغال يأتى يوم القيامة حاملا عين ما غلبه على عنقه صامت كان او ناطقا « 1 » پس منفرد نيست جواب اين است كه : در اين صورت مراد از آيه ديگر ، انفراد از مال و اولاد است كه بهوسيله آنها عزّت و نصرت مىطلبند و تمام آيه به صحت آن گواه است .
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ
« 2 » سؤال 123 : چگونه مىفرمايد : آنان درجهاند درحالىكه خود بندگان درجه نيستند ؟
جواب : در اين آيه تقدير وجود دارد و آن ذوو درجات يا اهل درجات است و چون اشتباهى پيش نمىآمده حذف شده است .
جواب دوّم : مراد از درجات طبقات است پس تقديرى در كار نيست و معنا آن است كه بندگان همانند درجات طبقات متفاوتى هستند .
سؤال 124 : چگونه براى همه درجات گفته درحالىكه برخى دركات هستند ؟
جواب : چون مىفرمايد :
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا
« 3 » معلوم مىشود كه براى هر دو گروه درجات به كار رفته است . توضيح اين مطلب آن است كه : اهل آتش و دوزخ نيز برخى عذاب خفيفتر و برخى عذاب شديدترى دارند .
هامش
( 1 ) . خائن روز قيامت در حالى مىآيد عين خيانت او به گردنش آويخته شده خواه ساكت باشد يا ناطق .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 163 : آنها در نزد خدا درجهها و مقامهايى هستند .
( 3 ) . سورهء انعام ، آيهء 132 : و براى هريك بواسطهء آنچه عمل كرده درجاتى است .