خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً
« 1 » و باز مىفرمايد :
كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ
« 2 » و باز مىفرمايد :
أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِما كَسَبُوا
« 3 » و باز مىفرمايد :
وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً
« 4 » چرا كه اقتراف مترادف با اكتساب است .
برخى گفتهاند : به جهت لام و على است كه لام براى خير و على براى شر به كار مىرود اين نيز درست نيست . چون خداوند مىفرمايد :
أُولئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ
« 5 » و باز مىفرمايد :
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها
« 6 » و باز مىفرمايد :
أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ
« 7 » مگر اينكه كسى ادعا كند كه لام و على هنگام اطلاق مقتضى خير و شر هستند و يا وقتى كه همراه هم بيايند يكى بر خير و ديگرى بر شر دلالت دارد مثل اين آيه .
و لذا مىفرمايد :
وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها
« 8 » اينجا مطلق گذارده و ارادهء شرّ بدليل ما بعد آن فرموده است . و همچنين حديث : الدهر يومان يوم لك و يوم عليك « 9 » باز اين گفته كه : فلان يشهد لك و فلان يشهد عليك « 10 » و باز اين گفته كه شخصى به دوست خود مىگويد : هذا الكلام حجة عليك لا لك « 11 »
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 112 : هركس كه گناهى يا جرمى كسب كند .
( 2 ) . سورهء مدثر ، آيهء 38 : هركس گروگان عمل و دستاورد خود است .
( 3 ) . سورهء شورى ، آيهء 34 : يا دست آورد آنها موجب عقاب آنها مىشود .
( 4 ) . سورهء شورى ، آيهء 23 : هركس كه حسنهاى اكتساب كند .
( 5 ) . سورهء رعد ، آيهء 25 : براى آنها لعنت و منزلگاه بد است .
( 6 ) . سورهء اسراء آيهء 7 : اگر خوب كرديد براى خود خوب كرديد و اگر بد براى خودتان بد است .
( 7 ) . سورهء بقره ، آيهء 157 : بر آنها صلوات و رحمت الهى است .
( 8 ) . سورهء انعام ، آيهء 164 : هيچكس هيچچيز كسب نمىكند مگر براى خودش .
( 9 ) . روزگار دو روز است . يك روز به نفع تو يك روز به ضرر تو .
( 10 ) . فلانى شهادت مىدهد به نفع تو و فلانى بر ضرر تو .
( 11 ) . اين كلام حجّت عليه توست نه به نفع تو .