بهره برده و بر آن استقامت ورزند چنان كه دار الهجرة يعنى مدينه منوّره را به عنوان موطن و مستقر خود قرار دادهاند .
وَ لَئِنْ نَصَرُوهُمْ
« 1 » سؤال 988 : چگونه مىفرمايد : اگر آنان را يارى مىكردند درحالىكه قبلا فرموده است : انهم لا ينصرونهم . و حرف شرط بر سر چيزى در مىآيد كه احتمال وجود و عدم داشته باشد ؟
جواب : يارى كردن بر اساس فرض و تقدير است . مثل خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه فرمود :
« لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ »
و باز مىفرمايد :
« لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا »
پس همانطوركه خداوند علم به قبل از وجود يك چيز دارد همچنين علم دارد كه اگر چيزى كه نيست باشد چه خواهد شد .
لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ
« 2 » سؤال 989 : معناى صدورهم در اينجا سينههاى منافقان يا يهوديان است و معنا به حسب ظاهر اين است كه شما اى مؤمنان از منافقان يا يهوديان بيشتر از خدا مىترسيد . پس اگر من الله متعلق به اشد باشد لازم مىآيد كه خداوند ترس داشته باشند مثل آنكه مىگوييم : « زيد اشد خوفا فى الدار من عمرو » و اين محال است كه خداوند ترس داشته باشند و اگر من الله متعلق بر خوف باشد ، لازم مىآيد كه آنان ترس داشته ولى مؤمنين ترس بيشترى از خدا داشته باشند در حالى كه آنان اصلا از خدا نمىترسند . تمامى مفسران عقيدهاى غير از اين دارند ، پس معناى آيه چيست ؟
جواب : رهبته مصدر رهب به صورت مبنى است چون فاعل آن نام برده نشده است . پس گويا چنين فرموده است : شما مرهوبيت بيشترى داريد .
هامش
( 1 ) . سورهء حشر ، آيهء 12 : و اگر به آنها كمك كنيد .
( 2 ) . سورهء حشر ، آيهء 13 : براستى كه شما به علت ترسى كه در سينههايتان از خداست نيرومندتر هستيد .