مرجع يعنى شجر مذكر است ولى معناى آن مؤنث و لذا يكمرتبه ضمير را به لفظ و يكمرتبه به معنى برگردانده است . مثل
« أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ »
و
« أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ »
نَحْنُ خَلَقْناكُمْ فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ
« 1 » سؤال 972 : لو لا تصدقون به معناى فهلا تصدقون است يعنى چرا تصديق نمىكنيد كه ما شما را خلق كرديم . چرا چنين فرمود درحالىكه آنها تصديق مىكردند كه خدا آنها را خلق نمود و خود مىفرمايد :
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ »
جواب : آنان گرچه با زبان تصديق مىكردند ولى روش علمى آنها نشان مىداد كه چنين تصديق و باورى ندارند .
جواب دوّم : منظور از تصديق در اينجا تصديق به قيامت از راه استدلال به آفرينش نخستين است . پس گويا فرموده است : كسى كه شما را در آغاز خلق كرده و شما نيز اعتراف به آن داريد چه امتناعى دارد كه دوباره شما را برنگرداند و زنده نكند ؟ آيا تصديق به قيامت و حشر و نشر نداريد ؟
لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً
« 2 » سؤال 973 : چرا خداوند در اينجا حرف لام را بر سر جعلنا آورد ولى در آيهء 70 بدون لام فرمود :
« لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً »
؟
جواب : اصل آن است كه لام بايد در هر دو موضع باشد چون هر دو جواب لو هستند ولى به جهت اختصار گويى در موضع دوم حذف شده است چرا كه ذكر آن در موضع اوّل دلالت بر وجود آن در موضع ثانى مىكند .
هامش
( 1 ) . سورهء واقعه ، آيهء 57 : ما شما را آفريديم ، پس چرا تصديق نمىكنيد ؟
( 2 ) . سورهء واقعه ، آيهء 65 : اگر بخواهيم آن را خشك و بىحاصل مىكنيم .