جواب : ضمير در بها به كلمهء توحيد و ضمير در اهلها به تقوا برمىگردد و لذا تكرار نيست .
لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ
« 1 » سؤال 920 : چرا خداوند ورود به مسجد الحرام را به مشيّت و ارادهء خود مشروط فرموده است ؟
جواب : در اينجا چند جواب دارد :
اول : ان به معناى اذ است مثل
« وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ »
دوم : اين استثنا براى تعليم مردم است . يعنى خداوند چيزى را كه مىداند استثناء مىكند و به مشيت خود مشروط مىفرمايد تا مردم چيزى را كه نمىدانند استثنا كنند و به مشيت الهى مشروط بنمايند .
سوم : اين استثنا به عنوان حكايت و تعريف خواب پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است .
چون حضرت در خواب ديدند كه كسى مىگويد :
« لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ »
چهارم : استثناء مربوط به آمنين است يعنى دخول و ورود به مسجد الحرام مشروط به چيزى نيست ولى امنيّت حضرت و يارانش در اين ورود به مسجد الحرام مشروط به ارادهء الهى است .
سؤال 921 : ذكر كلمه لا تخافون پس از كلمه آمنين چه فايده دارد ؟
جواب : در حال ورود به مسجد الحرام امنيّت داريد و پس از آن نمىترسيد كه كسى شما را بيرون كند . پس لا تخافون مربوط به مستقبل است .
لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ
« 2 » سؤال 922 : اين جملهء ليغيظ بهم الكفّار تعليل براى چيست ؟
هامش
( 1 ) . سورهء فتح ، آيهء 27 : اگر خدا بخواهد حتما با امنيّت كامل به مسجد الحرام داخل خواهيد شد .
( 2 ) . سورهء فتح ، آيهء 29 : تا كافران را از آنها به خشم آورد .