گفتهاند : او به معناى واو است مثل او لا مستم النساء و يا عذرا او نذرا برخى گفتهاند : معناى اين جمله او يزيدون فى تقديركم مىباشد . به اين معنى كه اگر كسى آن جمعيت را مىديد مىگفت اينها صدهزار يا بيشتر هستند پس شك در حكايت قول مخلوق است نظير فكان قاب قوسين او ادنى .
ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ
سؤال 843 : ذكر كلمه جوف چه فائدهاى دارد درحالىكه همه مىدانند كه قلب در جوف آدمى قرار دارد ؟
جواب : قبلا رد سؤال و جواب در سورهء حج در ذيل آيه
وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
گذشت كه مبالغه در تأكيد است مثل و لا طائر يطير بجناحيه و يا يقولون بالسنتهم جواب دوّم : قلب به معناى عقل است و براى اينكه خداوند بفهماند كه عقل بر خلاف نظر عموم مردم در سر نيست بلكه در سينه است در آنجا صدر و در اينجا جوف را ذكر فرمود .
اللَّائِي تُظاهِرُونَ مِنْهُنَّ
« 1 » سؤال 844 : معناى جملهء عربى انت علىّ كظهر امّى كه در هنگام ظهار به كار مىرود چيست ؟
جواب : منظور از ظهر ( پشت ) بطن ( شكم ) است ولى از بطن كلمه ظهر را به صورت كنايه ذكر مىنمودند تا از بطن كه نزديك به فرج است پرهيز كرده باشند . و امّا ذكر ظهر به عنوان كنايه از بطن به دو اعتبار است :
اول : ظهر ستون بطن است و چنان كه عمر بن خطاب مىگويد : يجيء احدهم على عمود بطنه . كه عمود بطن به معناى ظهر است
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 4 : زنانى كه شما آنها را ظهار مىكنيد .