جواب دوّم : مراد از نظر در اينجا تفكر است نه نگاه با چشم و نظر فكرى با فى متعدى مىشود . مثل
« أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
پس معناى اين جمله اين است كه : در علم نجوم و يا در حال نجوم تفكر نمود .
سؤال 832 : چگونه حضرت ابراهيم عليه السّلام به خود اجازه داد كه بگويد :
« إِنِّي سَقِيمٌ »
درحالىكه مريض نبوده ؟
جواب : معناى اين كلمه اين است كه من مريض خواهم شد مثل انك ميّت كه اين نحو سخن گفتن از معاريض كلام محسوب مىشود و ابراهيم مىخواست از رفتن همراه قوم خود براى برگزارى مراسم عيد خوددارى كند و بتهاى آنها را از بين ببرد . ابن انبارى مىگويد : خداوند به آن حضرت اعلام كرده بود كه هرگاه آن ستاره طلوع كند مريض خواهد شد و لذا همينكه آن ستاره را ديد فهميد كه مريض خواهد شد . برخى گفتهاند : معناى اين جمله اين است كه : قلب من از بتپرستى و كهانت شما به ستارگانى كه مضر و نافع نيستند بيمار است .
برخى گفتهاند : در آن هنگام بيمارى عارض آن حضرت گرديد و حقيقتا بيمار گرديد .
زمخشرى گفته است : دروغ در نيرنگهاى جنگى و در حال تقيه و حصول رضايت همه و صلح بين مخاصمان و متجاهران جايز است .
امّا قول صحيح آن است كه : كذب حرام است مگر در صورتى كه توريه شود و حضرت ابراهيم عليه السّلام نيز با سخن خود توريه نموده است . منظور آن حضرت اين بود كه : انسان دست به گريبان با مرگ بيمار است . چنان كه ضرب المثلى است كه مىگويد : كفى بالسلامة داء و لبيد شاعر گفته است :
و دعوت ربى بالسلامة جاهدا * ليصحنى فاذا السلامة داء
و نقل مىكنند كه مردى ناگهان مرد و مردم جمع شدند و گفتند كه او مرد درحالىكه سالم بود . اعرابى گفت : آيا سالم بود درحالىكه مرگ در گريبان