حيوانات ناميده و فرموده است :
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ
« 1 » و اگر گمراهترند پس چرا فرموده است :
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ
چگونه اين دو وصف با يكديگر اجتماع مىنمايند ؟
جواب : براى تشبيه در اصل ضلالت
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ
و براى بيان مقدار ضلالت
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ
فرموده است .
برخى گفتهاند : مراد از آيه اوّل يك دسته از كافران و مراد از آيه دوم دسته ديگرى از آنهاست و امّا گمراهتر بودن آنان از حيوانات ازاينرو است كه حيوانات در مقابل صاحبان خويش مطيع و منقاد هستند چرا كه از دست آنها علف مىخورند تحت تدبير آنها قرار دارند و لذا كسى را كه به آنها نيكوئى مىكند از كسى كه بدى مىكند تشخيص مىدهند و درصدد جلب منافع و دفع مضار خويش برمىآيند ولى اينها در مقابل خداوند مطيع نيستند و احسان خدا را از بدى دشمن خود شيطان تشخيص نمىدهند و نه در پى ثوابند كه بالاترين منافع است و نه پروايى از عذاب دارند كه سختترين ضررها و هلاكتهاست و به حق رو نمىآورند .
وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً وَ نُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنا أَنْعاماً وَ أَناسِيَّ كَثِيراً
« 2 » سؤال 691 : چرا در اينجا مانند آيهء
لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ
« 3 » صفت يعنى « ميتا » را مطابق موصوف يعنى « بلدة » مؤنث نياورده است ؟
جواب : با توجه به معناى بلده كه همان بلد و مكان است آن را مذكر آورد
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 179 : آنها مانند چهارپايانند بلكه از ايشان گمراهترند .
( 2 ) . سورهء فرقان ، آيهء 48 : و از آسمان آبى پاك نازل كرديم تا سرزمين مرده را بدان زندگى بخشيم و چهارپايان و مردم بسيارى را كه آفريدهايم به آن سيراب كنيم .
( 3 ) . سورهء يس ، آيهء 33 : . . . براى ايشان زمين مرده . . .