وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ
« 1 » يعنى با قرآن و توحيد به سراغ آنها آمده و اكثر آنها از حق ناخشنودند . و فرمود تمامى آنها از حق ناخشنودند درحالىكه همه آنها بدليل نسبت دادن جنون به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از حق ناخشنود بودند ؟
جواب : كسانى در بين آنان بودند كه بخاطر توبيخ و سرزنش قوم خود نه بخاطر ناخشنودى از حق ايمان را ترك كرده بودند تا مبادا به آنها گفته شود كه دين پدران خود را ترك كردهاند چنان كه در مورد ابو طالب و غير او گفته شده است .
قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ
« 2 » سؤال 666 : با اينكه مخاطب خداى واحد است چرا به جاى « ارجعنى » كه مفرد است « ارجعونى » كه خطاب به جمع است از زبان افراد ذكر شده است ؟
جواب : اين خطاب به جمع از جهت تفخيم و تعظيم است چنان كه خداوند دربارهء خودش مىفرمايد :
إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى
« 3 »
فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ
« 4 » سؤال 667 : چرا در اينجا مىفرمايد : لا يتساءلون درحالىكه در جاى ديگر مىفرمايد :
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ
« 5 » جواب : روز قيامت 50 هزار سال است و داراى مراحل گوناگون مىباشد . پس در برخى از مواطن از انسانها سؤال نمىشود و برخى مراحل سؤال مىشود و در برخى از مراحل از شدت ناراحتى نمىتوانند حرف
هامش
( 1 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 70 : بلكه پيامبرشان با دين حق بر آنها آمد ولى بيشترينشان از حق كراهت دارند .
( 2 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 99 : گويد اى پروردگار من مرا بازگردان .
( 3 ) . سورهء يس ، آيهء 12 : همانا ما مردگان را زنده مىگردانيم .
( 4 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 101 : هيچ خويشاوندى ميانشان نماند و هيچ از حال يكديگر نپرسند .
( 5 ) . سورهء طور ، آيهء 25 .