قبلى و كذّب موسى آمده است ؟
جواب : چون موسى عليه السّلام بر خلاف ساير انبياء عليه السّلام از سوى قوم خود تكذيب نشد بلكه از سوى قبطيان كه از قوم آن حضرت نبودند تكذيب گرديد .
جواب دوّم : نكره و ابهام براى تعظيم و تفخيم است پس گويا پس از ذكر تكذيب هر پيامبر از سوى اقوام آنها فرموده است : موسى نيز با وضوح آيات و عظمت معجزات تكذيب گرديد ، پس دربارهء غير موسى چه مىپندارى ! ؟
وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
« 1 » سؤال 655 : قلب در سينه است پس چه فائدهاى در ذكر اين مطلب مىباشد ؟
جواب : فائده آن مبالغه در تأكيد است مثل
وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ
« 2 » و يا
يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ
« 3 » و مانند آن جواب دوّم : قلب در اينجا به معناى عقل است و لذا مىفرمايد :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ
« 4 » كه بنا بر يك قول به عقل تفسير شده است . پس قيد احترازى است . بنا بر قول كسانى كه جاى عقل را در سر مىدانند .
فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ
« 5 » سؤال 656 : غفران و آمرزش براى گنهكاران است نه صالحان ، پس
هامش
( 1 ) . سورهء حجّ ، آيهء 46 : بلكه دلهائى كه در سينه جاى دارند كور باشند .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 38 : و نه پرندهاى كه با دو بالش پرواز مىكند .
( 3 ) . سورهء فتح ، آيهء 11 : مىگويند به زبانهاشان .
( 4 ) . سورهء ق ، آيهء 37 : همانا در آن يادآور است براى كسى كه برايش قلب است .
( 5 ) . سورهء حجّ ، آيهء 50 : پس كسانى كه ايمان آوردند و اعمال شايسته انجام دادند براى آنان است آمرزش .