وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ . . .
لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
« 1 » سؤال 649 : اين آيه در شأن نضر بن حارث نازل شده است درحالىكه اولا غرض او از مجادله گمراه كردن از راه خدا نبوده است پس چگونه جدال او را به اين امر تعليل فرموده است . ثانيا او هدايت يافته نبود تا با جدال از هدايت به گمراهى برسد ؟
جواب : لام در اينجا لام عاقبت و ضرورت است كه چندين مرتبه بيان شد و چون بهدايت پشت نمود و از آن اعراض نموده و به جدال به باطل روى آورد گويا از هدايت به سمت ضلالت خارج شده است .
يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَضُرُّهُ وَ ما لا يَنْفَعُهُ . . .
يَدْعُوا لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ
« 2 » سؤال 650 : چگونه در اين دو آيه بتها را داراى نفع و ضرر دانسته و در عين حال در همين دو آيه نفع و ضرر را در مورد آنان منتفى مىداند ؟
جواب : آن فرد چيزى غير از خداوند را مىپرستد كه اگر آن را نمىپرستيد به خودش ضرر نمىرسانيد و حال كه عبادت مىكند به خودش سودى نمىرساند . آنگاه فرمود : وى چيزى را مىپرستد كه با پرستش آن به خود ضرر رسانده است و اينكه ضرر را به بت نسبت داده به خاطر آن است كه موجب ضرر شده است نه اينكه بهخودىخود ضرر داشته باشد . اگر كسى بگويد حكم أقرب من نفعه دلالت مىكند كه عبادت بت هر چند كه ضرر دارد داراى نفع نيز مىباشد درحالىكه چنين نيست ، جواب آن است كه ضرر آنها بيشتر از نفع خيالى است كه آنها مىپندارند كه آنها را در قيامت
هامش
( 1 ) . سورهء حجّ ، آيات 8 و 9 : از مردم كسى است كه درباره خدا مجادله مىكند . . . تا مردم را از راه خدا گمراه سازد .
( 2 ) . سورهء حجّ ، آيات 12 و 13 : به خبر خدا مىخواند آنچه را كه او را نه ضرر و نه سود نمىرساند . . . مىخواند آنكه را ضررش نزديكتر از نفعش است .