سؤال 632 : چگونه نفى استحسار از آنان شده درحالىكه استحسار عبارت از مبالغه رد خستگى و تعب است پس بلاغت اقتضا مىكرد .
كه مطلق خستگى يا مرتبه نازلهء آن از آنها نفى گردد نه مرحلهء عالى آن ؟
جواب : استحسار را به اين دليل ذكر فرمود تا بر تسبيح دائمى و عبادت هميشگى آنان دلالت كند و اين حالت عبارت و تسبيح هميشگى موجب عالىترين مرحله حسور مىگردد .
براى خداوند است آنچه كه در زمين و آسمانها است و كسانى كه نزد اويند از عبادت او سرپيچى نمىكنند .
بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ . . .
وَ هُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ
« 1 » سؤال 633 : اگر فرشتگان در مقابل اوامر الهى سرپيچى و عصيان نمىكنند پس چگونه از خداى خويش هراسان هستند ؟
جواب : چون جريان ابليس و هاروت و ماروت و قضا و قدر در مورد آنان را ديدند هراسان هستند كه مبادا به چنان سرنوشتى مبتلا گردند .
جواب دوّم : فزونى معرفت آنان به خداوند و قرب و كرامت آنان در پيشگاه پروردگار موجب خوف و خشيت مىگردد و لذا اهل تحقيق گفتهاند :
« من كان بالله اعرف كان من الله اخوف » « 2 » « و من كان الى الله اقرب كان من الله ارهب » « 3 » و برخى از اهل معرفت گفتهاند : شگفت آنكه بندهء مطيع احساس امنيت و بنده گنهكار احساس خوف و خشيت مىكند .
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
« 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ، آيات 26 تا 28 : بلكه آنان بندگانى گرامى هستند . . . و آنها از بيم او لرزانند .
( 2 ) . كسى كه به خداوند آگاهتر باشد خوف بيشترى از او دارد .
( 3 ) . و كسى كه به خداوند نزديكتر باشد از خداوند ترس بيشترى دارد .
( 4 ) . سورهء انبياء ، آيهء 30 : آيا مردمان كافر نمىدانند كه آسمانها و زمين بسته بودند ما آنها را گشوديم .