جواب سوّم : مراد نزديكى حسابرسى هر كسى در قبر خويش مىباشد كه پس از مرگ او صورت مىگردد و مؤيد اين قول سخن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است كه مىفرمايد : « من مات فقد قامت قيامته » « 1 » جواب چهارم : هرچه كه در آينده بيايد نزديك است هرچند كه زمان آن طولانى باشد و بعيد آن است كه منقرض شده و رخت بربسته است و لذا مردم وقتى كه از شهرى به شهر ديگرى مسافرت مىكنند پس از آنكه از شهر خارج شده و رو به شهر دوم مىآورند مىگويند : شهر دوم نزديكتر است گرچه بايستى هنوز راههاى طولانى را بپيمايند تا به شهر دوم برسند .
ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَ هُمْ يَلْعَبُونَ
« 2 » سؤال 629 : ذكرى كه از سوى خداوند مىآيد قرآن است و قرآن قديم است نه حادث . پس چگونه مىفرمايد : ذكر محدث مىآيد ؟
جواب : مراد از حدوث نزول آن است .
جواب دوّم : مراد از ذكر غير قرآن از قبيل مواعظ پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است و آنها به خدا نسبت داده شدهاند به دليل آنكه موعظه هر واعظى به الهام و هدايت الهى است .
جواب سوّم : مراد از ذكر در اينجا ذاكر يعنى وجود مبارك نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله است ، مؤيد اين قول سياق آيه است كه مىفرمايد :
هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ
« 3 » و بنابراين معناى
إِلَّا اسْتَمَعُوهُ
« 4 » در اين آيه « الا استمعوا ذكره و موعظته » « 5 »
هامش
( 1 ) . هركس كه بميرد قيامتش برپاشده است .
( 2 ) . سورهء انبياء ، آيهء 2 : از سوى پروردگارشان برايشان هيچ اندرز تازهاى نيامد .
( 3 ) . سورهء انبياء ، آيهء 3 : آيا اين خبر بشرى مثل شماست ؟
( 4 ) . سورهء انبياء ، آيهء 2 : جز آنكه آن را شنيدند .
( 5 ) . مر آنكه شنيدند ذكر و موعظهاش را .