سؤال 561 : چرا علم به اينكه خداوند امر به فحشا نمىكند و امر به طاعت و عدل و خير مىنمايد دلالت نكند كه خداوند به مترفان دستور طاعت داده ولى آنان فسق ورزيدهاند ؟
جواب اين است كه : اگر چنين اضمار و تقديرى جايز باشد متكلم بايد منظورش از مخاطبه علم غيب باشد . چون چيزى را در تقدير گرفته كه نه تنها لفظ دال بر آن نيست بلكه بالاتر از آن در لفظ چيزى آورده كه متناقض و منافى با آن است كه عبارت از ( ففسقوا ) مىباشد . پس گويا چيزى را اظهار كرده و ادعاى اضمار نقيض آن را نموده است ، پس امر را به همان وجهى كه ما گفتيم بايد حمل نمود . اين بود كلام زمخشرى و هيچكس غير از ايشان از بزرگان تفسير چنين نظرى نداده است . سپس گفته است : نظير اين مطلب شاء است كه مفعول آن را همه مىگويند حذف شده به خاطر دلالتى ما بعد آن ، مثل اين مىگويى : لو شاء فلان لا حسن عليك و لو شاء لا ساء اليك .
و منظور تو آن است كه : لو شاء الاحسان لا حسن عليك و لو شاء الإسائة لا ساء اليك .
مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ
« 1 » سؤال 562 : اين آيه دلالت مىكند كه اگر كسى زهد نسبت به دنيا نداشته باشد مبتلا به آتش جهنم مىشود درحالىكه چنين نيست . پس معناى آيه چيست ؟
جواب : مراد آن است كه كسى كه از راه دين و عبادت دنيا را بطلبد نه چيز ديگر چنين كسى جهنمى است و چنين كسى يا كافر است و يا منافق و لذا ابن جرير گفته است : اين آيه مربوط به كسى است كه عقيده به معاد
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 18 : هركس كه دنيا بخواهد ما نيز به هركس كه بخواهيم آنچه را كه بخواهيم عطا مىكنيم .