براى منافع بندگان خداوند و مصالح آنان اين مقام را درخواست كرد نه براى دوستى دنيا و حكومت بر آن . درست مانند آنجا كه مىفرمايد
وَ لَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ
« 1 » يعنى اگر مىدانستم كه چه زمانى قحطى پيش مىآيد غذاى زيادى براى ايام قحطى ذخيره مىكردم . كه اين ذخيرهسازى نه براى حرص است بلكه براى قدرت بر يارى فقيران و بيچارگان در وقت ضرورت و تنگدستى است و احتمال دارد كه اگر علم و دانشى بود كه او را يارى مىكرد تحصيل آن علم بر او واجب بود .
أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ
« 2 » سؤال 472 : چگونه جايز است كه يوسف عليه السّلام به مؤذّن دستور بدهد كه به برادران خود بهتان بزند و نسبت دزدى صواع ( پيمانه ) را بدهد درحالىكه چنين جرمى مرتكب نشده بودند ؟
جواب : جمله
« إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ »
توريه است و مراد عملى است كه به منزله دزدى مىباشد و آن رفتارى بود كه با آن حضرت در خردسالى انجام داده بودند كه در حكم دزديدن آن حضرت بوده است .
جواب دوّم : اين قول مؤذن بود و آن حضرت دستور نداده بود كه او چنين نسبتى بدهد . برخى از مفسران چنين گفتهاند .
جواب سوّم : اين برنامه از حيلههاى شرعى است كه به خاطر رسيدن به مصالح و منافع دينى مىتوان به آن متوسل گرديد . مانند دستور خداوند به حضرت ايوب كه فرمود :
خُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِبْ بِهِ وَ لا تَحْنَثْ
« 3 » و گفتار حضرت ابراهيم عليه السّلام كه براى نجات همسرش از دست كافر از روى مصلحت
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيهء 188 : و اگر علم غيب مىدانستم بر خير خود بسى مىافزودم .
( 2 ) . سوره يوسف ، آيهء 70 : اى كاروانيان ، شما دزديد .
( 3 ) . سوره ص ، آيهء 44 : و دستهاى از چوبهاى باريك به دست گير و با آن بزن .