سؤال 476 : چگونه جايز بود كه يعقوب عليه السّلام و فرزندانش براى غير خدا سجده كنند ؟
جواب : چه بسا سجود نزد آنان نوعى تحيّت و تكريم نظير قيام و مصافحه نزد ما بوده است .
برخى گفتهاند : سجدهء آنان انحناء به اندازهء ركوع بوده و به حدّ سجده يعنى قرار دادن پيشانى بر روى زمين نرسيده بود ، ولى كلمه
« خَرُّوا »
كه در كلام خداوند است مانع از پذيرش اين قول است چرا كه
« خَرُّوا »
عبارت از سقوط است . اشكال بر اين سخن با جمله
وَ خَرَّ راكِعاً
« 1 » گرفته نشود ، چرا كه مقصد سجده است كه تعبير به ركوع شده چنان كه از نماز نيز به ركوع تعبير مىشود مثل
وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ
« 2 » يعنى نماز بخوانيد همراه نمازگزاران .
برخى گفتهاند : « له » به معناى لاجله است پس لام سببيّت است نه لام تعديه كه سجود براى يوسف باشد پس معنى اين است : آنان به خاطر يوسف عليه السّلام به سجده افتادند در مقابل خداوند بعنوان شكر به واسطه جمع شدن جمع آنان . برخى گفتهاند : ضمير در له به الله برمىگردد ولى اين قول را جملهء
يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا
« 3 » رد مىكند .
وَ قَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ
« 4 » سؤال 477 : چرا حضرت يوسف عليه السّلام نعمت رهائى از زندان را مطرح مىكند ولىنعمت بيرون آمدن از چاه را كه بالاترين نعمت بود و افتادنش در
هامش
( 1 ) . سوره ص ، آيهء 24 : و به ركوع درافتاد .
( 2 ) . سوره بقره ، آيهء 43 : و با نمازگزاران نماز بگذاريد .
( 3 ) . سورهء يوسف ، آيهء 100 : اى پدر اين است تعبير آن خواب من كه اينك پروردگارم آن را تحقق بخشيده است .
( 4 ) . سورهء يوسف ، آيهء 100 : و چقدر به من نيكى كرده است آنگاه كه مرا از زندان برهاند .