است . چنان كه در كلام الهى است كه
« وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ
« 1 » و باز مىفرمايد :
وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ
« 2 » برخى گفتهاند : تكرار به جهت تفخيم و تعظيم صورت گرفته است .
سؤال 459 : چرا كواكب در حكم ذوى العقول قرار گرفته شده و به جاى « رأيتها لي ساجدين »
« رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ »
گفته شده است .
جواب : چون به وضعى از صفات ذوى العقول يعنى سجده توصيف شدهاند حكم آنها هم در حكم عاقلان قرار داده شده است و اين كلام عرب شايع است . كه وقتى كه چيزى از بعضى جهات كار موجود ديگرى را انجام مىدهد حكم او را هم مىگيرد تا روشن شود كه بواسطه انجام آن كار اثر پذيرفته است و نظير آن در قرآن اين آيه است :
قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ
« 3 » و همچنين اين آيه در وصف آسمان و زمين
قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ
« 4 » يعنى چون مورچه فرماندهى كرد حكم يك گويندهء مؤنث را و چون آسمان و زمين فرمانبرى كردند حكم دو گوينده مطيع را پيدا كردند و لذا در مورد اوّل « قالت » و در دوّم « قالتا » ذكر شده است .
أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً يَرْتَعْ وَ يَلْعَبْ
« 5 » سؤال 460 : پسران يعقوب بالغ و عاقل و به قول برخى از انبياء بودند چگونه يعقوب راضى به بازى و حركات بچگانه آنها مىگرديد درحالىكه لهو بر آنان جايز نبوده است ؟
هامش
( 1 ) . سوره روم ، آيهء 7 : و آنها از آخرت غافل هستند
( 2 ) . سوره يوسف ، آيهء 37 : و آنها كافرانند به آخرت
( 3 ) . سوره نمل ، آيهء 18 : گفت مورچهاى : اى مورچگان در خانههايتان داخل شويد
( 4 ) . سوره فصلت ، آيهء 11 : گفتند ( آسمان و زمين ) فرمانبردار آمديم
( 5 ) . سورهء يوسف ، آيهء 12 : يوسف را با ما فردا بفرست تا بگردد و بازى كند .