جواب : منظور ده سوره مانند قرآن در فصاحت و بلاغت است گرچه افتراء باشد . برخى گفتهاند : مراد آنست كه شما نيز ده سوره مثل قرآن كه به گمان شما افتراء است بياوريد . پس تمثيل در افتراء است .
چرا در آغاز به صورت مفرد فرمود : قل ولى در پايان فرمود :
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا
« 1 » و ضمير لكم را به صورت جمع آورد ؟
جواب دوّم : خطاب هم در صدر و هم در ذيل متوجه پيامبر ( ص ) است ولى در پايان به جهت تعظيم و بزرگداشت آن حضرت ضمير را به صورت جمع آورده است .
جواب سوّم : خطاب دوم متوجه پيامبر ( ص ) و اصحاب آن حضرت است .
چون آن حضرت و اصحابش به وسيله قرآن با آنان گفتگو مىكردند ، ناگفته نماند آيه ديگرى كه مىفرمايد :
فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ
« 2 » جواب اول را تقويت مىكند .
جواب چهارم : خطاب
« فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا . . . »
متوجه مشركان است و ضمير
« يَسْتَجِيبُوا »
به
« مَنِ اسْتَطَعْتُمْ »
برمىگردد يعنى اگر كسانى را كه فرا مىخوانيد شما را پاسخ مثبت ندادند و بواسطه ناتوانى كه دارند شما را بر معارضهء با قرآن پشتيبانى نكردند ، بدانيد اى مشركان كه قرآن به علم الهى نازل شده است و اين جواب سوم وجه لطيفى است .
وَ يا قَوْمِ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مالًا
« 3 » سؤال 433 : چرا كه در اينجا قول نوح عليه السّلام با واو آمده در حالى كه قول
هامش
( 1 ) . سورهء هود ، آيهء 14 : پس اگر شما را اجابت نكردند بدانيد .
( 2 ) . سورهء قصص ، آيهء 50 : پس اگر تو را اجابت نكردند بدان .
( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 29 : و اى قوم از شما براى آن مالى نمىخواهيم .