سورهء انفال
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ . . .
أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا
« 1 » سؤال 341 : اين آيه و آيه بعد دلالت دارد كه اگر كسى داراى اين صفات نباشد مؤمن نيست زيرا انّما مفيد حصر است درحالىكه بسيارى از مؤمنان اينچنين نيستند .
جواب : در اين آيه تقدير وجود دارد و آن اين است : « انما المؤمنون ايمانا كاملا » « 2 » يا « انما الكاملون فى الايمان » « 3 » چنان كه دربارهء كسى كه بر گرفتارىها صبر كند او را مرد مىنامند يعنى مرد كامل .
سؤال 342 : جملهء
« أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا »
« 4 » با اين مطلب سازگار نيست ، جواب : معنى اين است « اولئك هم المؤمنون ايمانا كاملا حقا » « 5 » برخى گفتهاند :
حقا متعلق به ما بعد است نه ما قبل و پايان جمله قبل المؤمنون است .
وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً
« 6 » سؤال 343 : ايمان قابل زياده و نقصان نيست پس چگونه مىفرمايد :
وقتى آيات ما بر آنها تلاوت شود ايمان آنها افزوده مىگردد ؟
جواب : مراد آثار ايمان يعنى طمأنينه و يقين و خشيت و امثال اينها
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء 2 : همانا مؤمنان كسانى هستند كه هنگامى كه خدا تذكر داده مىشود دلهايشان ترسان مىشود . . . آنان به حقيقت مؤمنان هستند .
( 2 ) . مؤمنانى داراى ايمان كامل هستند .
( 3 ) . كاملان در ايمان .
( 4 ) . سورهء انفال ، آيهء 4 : آنها براستى و حقيقت اهل ايمانند .
( 5 ) . آنان مؤمنانى داراى ايمان كامل به حقيقت هستند .
( 6 ) . سورهء انفال ، آيهء 2 : و هنگامى كه آيات او بر آنان تلاوت مىشود ايمانشان زياد مىشود .