سؤال 312 : چگونه در مورد ابليس مىفرمايد : او لباس آدم عليه السّلام و حوّا عليه السّلام را بيرون آورد درحالىكه خداوند لباس آن دو را بيرون آورد ؟
جواب : چون شيطان بواسطه وسوسهء خويش موجب شد كه لباس آن دو بيرون آورده شود به او نسبت داده شده است . چنان كه مىگويند : غذا مرا سير و آب سيراب نمود . درحالىكه در حقيقت خداوند سير و سيرابكننده انسان است . ولى چون كه آن دو سبب هستند سيرى و سيرابى به غذا و آب نسبت داده مىشوند .
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
« 1 » سؤال 313 : چگونه مىفرمايد : همان گونه كه شما را از اوّل آفريد در قيامت محشور مىگرديد درحالىكه خداوند ما را ابتدا به صورت نطفه سپس علقه و آنگاه مضغه و سپس استخوان و آنگاه گوشت خلق فرموده است ولى ما در هنگام مرگ و يا حشر پس از مرگ به اين ترتيب محشور نمىگرديم ؟
جواب : برخى گفتهاند : معنى اين است كه : همان گونه كه در ابتدا خاك بوديد ، دوباره به صورت خاك برمىگرديد . و برخى گفتهاند : چنان كه در ابتدا شما را پس از حالت عدم خلق كرد دوباره نيز شما را پس از عدم خلق خواهد كرد . پس تشبيه در خود احياء و خلق است نه در كيفيت و ترتيب .
و برخى گفتهاند : همان گونه كه شما را سعادتمند و شقاوتمند خلق كرد به همين شكل محشور خواهيد شد و باقى آيه مؤيّد اين قول است . و برخى گفتهاند : همان گونه كه شما را خلق كرد بدون اينكه مالك هيچچيزى باشيد همينطور نيز به صحنه قيامت مىآيد چنان كه خداوند مىفرمايد :
« وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ »
« 2 »
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 29 : همان گونه كه شما را از اول آفريد خواهيد آمد .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 94 : و همانا شما را به تنهائى مىآوريم همان گونه كه اولين بار خلق نموديم .