پس چگونه مىفرمايد : خداوند اينها را خلق نكرده است ؟
جواب : مراد از جعل در اينجا ايجاب و امر است يعنى خداوند ايجاب نكرده و امر به آنها نكرده است برخى گفتهاند : مراد از جعل در اينجا تحريم است . « 1 »
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ
« 2 » سؤال 254 : آيا اين آيه دلالت بر عدم وجوب امر به معروف و نهى از
هامش
( 1 ) . در اينجا مناسب است كه دربارهء اين چهار اسم توضيحاتى ارائه شود . در ميان عرب جاهلى بدعتى بوده كه بر برخى از حيوانات اسمگذارى كرده و خوردن گوشت آنها را حرام و حتى خوردن شير و چيدن پشم و سوار شدن بر پشت آنها را مجاز نمىشمردند . نام يك حيوان را كه پنج مرتبه زائيده و پنجمين فرزند آن ماده و يا به روايتى نر بود بحيره گذاشته و گوش او را شكافته و به حال خود آزاد مىگذاشتند .
و شترى را كه دوازده و به روايتى ده فرزند به دنيا آورده بود سائبه ناميده و آن را آزاد مىكردند . و گوسفندى را كه هفت بار مىزائيد و به روايتى دوقلو مىزائيد وصيله نام نهاده و آزاد مىگذاشتند . و حيوان نرى كه از وجود آن براى تلقيح حيوانات ماده استفاده مىكردند اگر ده مرتبه از آن چنين استفادهاى مىبردند در صورتى كه پس از هر مرتبه يك بچه توليد مىشد نام آن را حام گذاشت و رها مىكردند .
در تمامى اين موارد جلوههايى از روح سپاسگزارى و قدردانى در برابر خدمت حيوانات به چشم مىخورد ولى از آنجايى كه چنين احترامى در مورد اين حيوانات اتلاف مال صورت مىگرفت و همچنين اين حيوانات محترم دچار زحمتهاى فراوانى مىشدند و كسى به آنها غذاى مناسبى نمىداد و چون قاعدتا عمر زيادى از آنها گذشته و كار فراوانى از آنها كشيده شده بود دچار انواع محروميتها بودند . و لذا اسلام چنين بدعتى را نپذيرفت و قرآن آن را امضا نكرد . علاوه بر آنكه آنها به خاطر بتها چنين كارى را مىكردند و مبارزهء اسلام با بتپرستى در هر شكل و شيوهء آن اقتضاى تحريم چنين بدعتى را مىنمود .
شگفت آنكه وقتى كه برخى از اين حيوانات با وضع ناهنجارى كه ذكر شد مىمردند از گوشت آنها به عنوان تبرك و تيمّن مىخوردند . كه اين مردهخورى نيز كار زشت ديگرى بود . تفسير نمونه ، جلد 5 ، ص 104 و نور الثقلين جلد 1 ، ص 684 .
( 2 ) . سورهء مائده ، آيهء 105 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد مراقب خود باشيد . كسى كه گمراه شده شما را كه هدايت شدهايد آسيب نمىرساند .