جواب دوّم : قيد مشيّت كه در آيه شريفه آمده هم تعلق به بخشش و هم به عدم بخشش دارد . پس گويا خداوند فرموده است . ( ان اللّه لا يغفر الشرك لمن يشاء و يغفر ما دونه لمن يشاء ) . « 1 » سؤال 162 : اگر گناهان ديگر غير از شرك آمرزيده مىشوند پس چگونه خداوند مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً
« 2 » يعنى كفر و ظلم گناه نابخشوندى هستند در حالى كه اين دو غير از شرك مىباشند ؟
جواب : مراد از ظلم در اينجا شرك است . مقاتل مىگويد : شرك را ظلم مىنامند چون خداوند مىفرمايد :
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
« 3 » پس اينكه فرمود : ان الذين كفروا و ظلموا ، گويا فرموده است : ان الذين اشركوا .
جواب دوّم : اينكه در اين آيه فرمود : خداوند گناهان غير از شرك را مىآمرزد به آن معنى نيست كه قطعا همهء گناهكاران را مىآمرزد بلكه آمرزش را معلق به ارادهء خود كرد و در آيهء ديگر فرمود كه كافران جزو كسانى نيستند كه ارادهء الهى به آمرزش آنها تعلق گرفته است . پس كافران بخشيده نمىشوند .
جواب سوّم : آيهء اوّل عام است و بوسيلهء آيهء دوّم تخصيص خورده است .
هامش
( 1 ) . خداوند شرك را نمىبخشد براى هركس كه بخواهد ( و مىبخشد براى هركس كه بخواهد ) و غير شرك را هم براى هركس كه بخواهد مىبخشد و نخواهد نمىبخشد .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 168 - 169 : كافران و ظالمان را خداوند نمىبخشد و جز راه جهنم كه در آن جاودانه خواهند بود راهى نشان نمىدهد .
( 3 ) . سورهء لقمان ، آيهء 13 : همانا شرك به خدا ظلمى بزرگ است .