محلى است و نيز در كاپادوكيه ، يا صحيحتر گفته باشيم ، در بوغاز ( گيى ) پايتخت هيتها ، وينكلر « 1 » دفتر راكد پادشاهان هيت را كشف كرد . عدهء اسناد اين دفتر قديم از شماره اسناد ( تلّ العامرنه ) خيلى بيشتر است و در اينجا هم اسناد حاكى از مكاتبهاى است كه با پادشاهان معاصر و امراء دست نشانده كردهاند . از جمله نسخهاى است از عهدى كه پادشاه هيتها ( خاتتوشىلم ) با رامزس دوّم فرعون مصر بسته .
نسخهء ديگر اين عهدنامه را در مصر به خط مصرى قديم قبلا يافته بودند . اين سند حاكى از اتّحادى است كه دولتين پس از جنگهاى متمادى در سر سوريّه كردهاند ، يعنى ، چون مصر ديده كه از عهدهء حريف پرزور خود برنميآيد ، از در دوستى درآمده و عهد اتحادى با او بسته . مقدّمهء عهدنامه نشان ميدهد كه زبان ديپلوماسى هزاران سال پيش هم تقريبا مانند زبان ديپلوماسى كنونى بوده : طرفين نهايت حسن نيت را نسبت به يكديگر دارند و براى ابراز صميميت و تشييد مبانى آن اينعهد را ميبندند .
در اين معاهده به عهدنامههاى پيش كه دولتين در زمان پادشاهان سابق بستهاند اشاره شده . از نسخهء مصرى اين سند معلوم است كه چند دفعه متن آن را نوشته ، ترجمه و اصلاح كردهاند و بهر دو نسخه متن بابلى علاوه شده . اين نكته مىرساند كه زبان بابلى در آنزمان يكنوع زبان بينالمللى بشمار ميرفته
آسور
تپههائى كه در صفحات مجاور فرات و دجله واقع است از ديرگاه توجه سياحان و مسافرين را به خود جلب ميكرد و حدس ميزدند كه بايد زير اين تپهها خرابهها و آثار شهرهاى قديم باشد .
در اواخر قرن هيجدهم ، بشام « 2 » نمايندهء پاپ در كلده ، توجه اروپائيها را به بعض تپههاى حله و خرابههائى كه در جنوب بغداد واقع است جلب كرده مجموعهاى از آثار بفرانسه فرستاد . پس از آن كمپانى هند شرقى درصدد تحقيقات برآمد و مجموعهاى ترتيب داده بموزهء لندن معروف به خانهء هند شرقى تقديم كرد .
بعد ( ريچ ) نمايندهء كمپانى هند شرقى در بابل مشغول تحقيقات شده كتابى در 1815
هامش
( 1 ) -Winckler .( 2 ) -Archeveque Bauchamp .