آزاديخواه كه سپهدار تنكابنى را بوزارت جنگ و سردار اسعد بختيارى را بوزارت داخله اختيار كرده بودند در روز 28 ماه جمادى الاخر 1327 پسر دوازده ساله شاه احمد ميرزا را بجانشينى پدرش برگزيدند و قرار شد تا موقع رشد شاه جديد كسى بنيابت سلطنت نامزد شود اين سمت را موقتا تا افتتاح مجلس دوم بيكى از رؤساى سالخوردهء خاندان قاجار يعنى عضد الملك سپردند پس از خلع محمد على شاه از سلطنت اختيار كارها بدست هيئت مديرهاى افتاد كه زمام امور را تا تشكيل مجلس تازه در كف خود گرفتند و به ترتيب مقدمات انتخابات و تبعيد محمد على ميرزا و اعوان او از خاك ايران و دستگير و مجازات دشمنان مشروطه مشغول شدند .
دربار اخراج شاه مخلوع پس از مذاكرات مفصلى بين آزاديخواهان فاتح و نمايندگان دو سفارت روس و انگليس كه حمايت محمد على ميرزا و حفظ منافع شخصى او را برعهده گرفته بودند عاقبت 16 رجب 1327 قرارى شامل 6 ماده بامضأ رسيد و بموجب آن قرار شد كه محمد على ميرزا عموم جواهرات سلطنتى را كه همراه خود دارد با اسناد مربوط به آنها بدولت واگذارد و در ظرف 15 روز از ايران خارج شود تا دولت و ايران هم سالى 75000 تومان بعنوان حقوق به او برساند شاه مخلوع كمى پس از امضاء اين قرارداد از ايران بروسيّه رفت و دولت حاضر شد كه مستمرى او را به 100000 تومان برساند ولى چون چندى بعد به خيال تصرف مجدد سلطنت بايران آمد و استرآباد و ميان تركمانان باقداماتى برضد مشروطه دست زد و مغلوب و فرارى شد دولت مستمرى ساليانه او را بريد . در حكومت تازهاى كه آزاديخواهان موقتا تشكيل دادند مقام وزارت خارجه را براى ابو القاسم خان ناصر الملك همدانى كه در فرنگستان بود نگاه داشتند ولى ناصر الملك كه محمد على شاه نيز اندكى قبل از فتح مليّون او را برياست وزراء خواسته بود در مراجعت بايران تعلّل ميكرد .
بعد از انتخابات و افتتاح مجلس دوم در دوم ذى القعده 1327 چون ناصر الملك كه مليون ميخواستند رياست وزراء و وزارت خارجه را به او بسپارند بايران نيامد مجلس سپهدار تنكابنى را برياست وزراء برگزيد و هيئت مديره از ميان رفت و مجلس نيابت سلطنت عضد الملك قاجار را تثبيت نمود . اختيار شهربانى
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 858
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٨٥٨