غالبا از حيث ادبى ضعيف است و عبارتهاى سست همانند ترجمه از تازى در آنها بسيار ديده مىشود .
بعضى از كتابهاى اخلاقى اين عهد ضمن اشتمال بر مباحث عادى اخلاق داراى جنبههاى اندرزى بپادشاهان و كارداران آنان ، يا دربارهء كيفيت عمل درست و دور از جور و اعتساف و اشتباه هردسته از صاحبقدرتان مذهبى و سياسى و نظامى هم هست كه طبعا مىتوان مطالب آنها را در يكى از سه باب اساسى اخلاق ( تهذيب نفس - تدبير منزل - سياست مدن ) گنجانيد و معلومست كه مؤلف مىتواند آن دسته از اين كتابها را هم در ذيل همين مبحث اخلاق بياورد .
از جملهء نخستين كتابهايى كه درين زمينه از آغاز اين دوره داريم كتاب سلوك الملوك است از امين الدين ابو الخير فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى شيرازى معروف به « خواجه ملا » كه نامش پيش ازين در همين جلد و در مجلد چهارم از همين كتاب آمده است . وى بعد از تسلط شاه اسمعيل صفوى بر عراق و فارس بفرارود ( ماوراء النهر ) گريخت و بعد از سال 921 در آنجا درگذشت .
خواجه ملا كتاب سلوك الملوك را بسال 918 ه بنام ابو الغازى عبيد الله خان ازبك آغاز كرد و در يك مقدمه و پانزده باب در سال 920 ه بپايان برد و در آن بشرح وظيفههاى حكمرانان و متصديان امور قضا و احتساب و مانندهء آنها با توجه بشيوهء حنفيان و شافعيان پرداخته است . « 1 »
در همين زمينه كتابى داريم از قاضى اختيار الدين تربتى بنام اخلاق همايون كه دربارهء آن و مؤلفش در ذيل احوال نويسندگان و مؤلفان اين عهد سخن خواهم گفت .
كتاب ديگر اخلاق شمسيه يا اخلاق شمسى از حسن بن روزبهان شيرازيست كه آن را با توجه باخلاق محسنى ملا حسين كاشفى در اوايل سدهء دهم هجرى نوشته و در آن گفته است كه بسال 924 رسالهء فراست امام فخر
هامش
( 1 ) - ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى ، هرماناته ، تهران 1337 ، ص 270 .