به فارسى در هندوستان تأليف شد و كار اين تصنيف و تأليف چندى بعد از عهد مورد مطالعهء ما هم ادامه داشت و ازين راه كتابهاى قابل توجه تازهيى پديد آمد مانند رياض المذاهب « 1 » و هفت تماشا « 2 » و تشريح الاقوام « 3 » و جز آنها .
دربارهء مقالات نقطويان ( پسيخانيان ، واحديه ، تناسخيه ) پيروان محمود پسيخانى ( م 831 ه ) ، كه بدنبال سختگيريها و آزارهاى شاه تهماسب و شاه عباس گروهى از آنان كشته و عدهيى بهند متوارى شدهاند ، در اينجا فرصت گفتار نيست . درين باب بمأخذهاى مربوط مراجعه شود « 4 » .
* * *
جستارهاى اخلاقى
در اوايل عهدى كه مورد مطالعهء ماست ، يا بهتر بگوييم ، در فاصلهء زمانى ميان سقوط دولتهاى تيمورى و تركمان و تشكيل و تثبيت دولت صفوى و دولت تيموريان هند ، در ايران و هند و آسياى صغير بهمراه كتابهاى متعدد ادبى چند كتاب در مبحثهاى اخلاقى يا باصطلاح بعضى از مؤلفان در « مكارم اخلاق » و يا باصطلاح اهل علوم عقلى در « حكمت عملى » تدوين شد كه روش و شيوهء آنها همان بود كه پيش ازين دوره در اين گونه كتابها مىديديم . اما بعد ازين دوره ، يعنى وقتى كه مىرسيم بعهد رواج تعليمات مذهبى شيعه ، اين گونه كتابها ، اگر در ايران تأليف مىشد
هامش
( 1 ) - فهرست ريو ، ج 1 ص 64 .
( 2 ) - ايضا ص 64 - 65 .
( 3 ) - ايضا ص 65 .
( 4 ) - عالمآراى عباسى ص 473 - 477 ؛ نقطويان يا پسيخانيان ، دكتر محمد صادق كيا ، ايران كوده شمارهء 13 تهران 1330 ؛ زندگانى شاه عباس اول ، نصر الله فلسفى ج 2 ص 338 - 344 و ج 3 ص 40 - 51 ؛ دبستان مذاهب تهران 1362 ، ج 1 ص 273 - 278 و ج 2 ص 231 - 236 .