به چند فصل تقسيم مىشود و فهرست آن در پايان مقدمه كتاب آمده است « 1 » .
كتاب هفت كشور از فخرى هروى كه آميزهييست از مطلبهاى تاريخى و حكايتها و نيز مطلبهاى مبسوط اخلاقى كه در سدهء دهم نوشته شده ، درينجا قابل ذكرست ، ولى بهتر آن ديده شد كه در ذيل نام فخرى هروى معرفى شود .
به آنجا مراجعه كنيد .
حسن بن على بن اشرف منشى خاقانى كتاب اخلاق حكيمى را بسال 987 - 988 در مدتى كه شاه محمد حكيم بن همايون پادشاه كابل را تصرف و در آن اقامت كرده بود ، بنام او در چهارده مقاله تأليف كرده است بدينگونه : 1 ) در حسن خلق 2 ) در علو همت 3 ) در توكل 4 ) در صبر 5 ) در عدالت 6 ) در شجاعت 7 ) در سخاوت 8 ) در فراست و محاوره 9 ) در سياست 10 ) در عفو 11 ) در حزم 12 ) در وفا به عهد 13 ) در مشورت 14 ) در فوائد متفرقه « 2 » .
ملا ميرقارى گيلانى ( سدهء دهم و آغاز سدهء يازدهم ) كتابى دارد بنام انيس الغافلين كه بسال 1005 تأليف كرده و در ديباچهء آن گفته است كه « رسالهايست . . . مشعر بعدم وفاى ايام شباب بسيار شتاب و مخبر از غايت ستمكارى و نهايت مردمآزارى جهان خراب » و بدينمناسبت مقدارى شعر و حكايت و داستان كه وسيلهء تنبه آدميان باشد آورده و كتاب را بدانها آراسته و نوشته است « اين محرّر ممزوجست بروايتهاى زيبا و حكايتهاى دلگشا از كلام هدايت انجام خجسته فرجام انبياى عظام و اولياى كرام و ابرار نيكوكردار و احرار همايون اطوار و حكماى نامدار و ساير اكابر شيرين گفتار بطريق ايجاز و اختصار » و بدين منوال كتاب جنبهء اخلاقى يافته و شايستهء نامى شده است كه دارد . نثر كتاب مسجع است چنان كه از همين دو موردى كه از آن نقل كردهام مشهودست ، اما در همانحال دور از صعوبت و دشواريهاى لفظى است .
هامش
( 1 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا ، چارلز ريو ، ص 15 - 16 .
( 2 ) - بنگريد بفهرست كتابخانهء ديوان هند ( اينديا آفيس ) ج 1 ، شمارهء فهرست 2203 .