اكبر پادشاه جدا از مهابهارت به زبان فارسى درآورد و چنين آغاز مىشود : « اين نسخهء گيتا كه در انكشاف سراير قدرت ذو الجلال و استكشاف حقيقت معرفت لايزالست ، آن را باجازت سلطان عادل و برهان كامل . . . جلال الدين محمد اكبر پادشاه غازى . . . بنده شيخ ابو الفضل از زبان سهنسكريت . . . بعبارت فرس و عربى درآورده . . . »
اوپانيشادها قسمت خاتمهء وداها و اساس مكتب فلسفى آيين ودايى است و شمارهء آنها تا دويست مىرسد و محمد داراشكوه از آن ميان در حدود پنجاه اوپانيشاد را جمعآورى و بسال 1067 به يارى چند تن از عالمان هندو بپارسى ترجمه كرد و سرّ اكبر ( در بعضى از نسخهها سرّ الاسرار ) ناميد و آن را آنكتيل دوپرون « 1 » بلاتين و بفرانسوى ترجمه كرد و ترجمهء لاتين او بسال 1801 در استرازبورگ بطبع رسيد . يك ترجمهء آلمانى هم از آن شد كه بسال 1882 چاپ كردند « 2 » .
و اما جوگ باششت ( جوگ باشست ) محتوى شرحيست دربارهء عرفان هندى و انديشههاى فلسفى مبتنى بر آيين هندوان كه آنندان « 3 » كشميرى آن را تلخيص و تفسير كرد و نظام الدين پانى پتى به فارسى درآورد . در مقدمهء اين ترجمه آمده است كه اكبر پادشاه بسال 1006 دستور نقل آن را داد « 4 » . مير فندرسكى ( م 1050 ه ) ازين ترجمه منتخبى ترتيب داد و بر آن شرحى نوشت . « 5 »
در دنبال اين نهضت ترجمه كتابهايى دربارهء باورداشتها و كيشهاى هندى
هامش
( 1 ) -Anquetil Duperron( 2 ) - ترجمهء اوپانيشادها ( سرّ اكبر ) بسعى و اهتمام مرحوم دكتر تاراچند سفير كبير هند در ايران و آقاى دكتر سيد محمد رضا جلالى نايينى بسال 1340 شمسى ( 1961 ميلادى ) در تهران بطبع رسيد .
( 3 ) -Anandan( 4 ) - فهرست ريو ، ج 1 ص 60 - 61 .
( 5 ) - همين جلد ص 311 .